VANDAMÁLASVIÐ 4

Skattlagning lífeyristekna o.fl. vegna starfs í öðru norrænu landi

Skattaleg meðferð lífeyris og greiðslna samkvæmt löggjöf um almannatryggingar er meðal þeirra hindrana sem oft eru nefndar í þeim úttektum sem greindar voru. Núverandi tilhögun þýðir t.d. að borgarar sem eiga lífeyrissparnað í öðru norrænu landi, eiga á hættu að greiða hærri skatt en starfsfélagar sem búa og eiga sinn lífeyrissparnað í sama landi. Þessu getur fylgt aukin umsýsla fyrir marga starfsmenn sem sækja vinnu yfir landamæri, þar sem þeir þurfa sjálfir að reikna út skatt af arði vegna lífeyrissparnaðar í búsetulandinu.

Lagt er til að leysa þessa hindrun með samningi um gagnkvæma viðurkenningu á öllum lífeyrissparnaði sem stofnað er til í norrænu landi og að arður og útgreiðslur séu einungis skattlagðar í landinu þar sem stofnað er til lífeyrisparnaðarins. Eins skulu greiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar einungis skattlagðar í greiðslulandinu. Í stuttu máli er lagt til að snúa aftur til þess kerfis sem var í gildi til 2009.

Hindrun fyrir hreyfanleika

Í norrænu löndunum eru ólíkar reglur og framkvæmd hvað varðar skattlagningu lífeyris og greiðslna frá almannatryggingum. Það þýðir t.d. að norrænir borgarar sem greiða í lífeyrisparnað í öðru norrænu landi, eiga á hættu að greiða meira í skatt en aðrir með sambærileg lífeyriskerfi. Hindranirnar geta komið upp í mörgu samhengi - einkum í tengslum við:

Greiðslur úr lífeyrissjóðum
Greiðslur í lifeyrissjóði
Skatt af arði vegna lífeyrissparnaðar
Greiðslur frá almannatryggingum

Þessum megináskorunum eru gerð nánari skil hér á eftir. Þó ber að nefna að einnig geta komið upp hindranir í tengslum við vinnumarkaðsframlag (AM-bidrag) í Danmörku. Lesið nánar um þetta vandamál í neðanmálsgrein

Frá og með tekjuárinu 2008 breyttist vinnumarkaðsframlagið (AM-bidrag), sem var 8%, úr því að vera framlag starfsmanna til almannatrygginga í að verða tekjuskattur sambærilegur við annan tekjuskatt. Við inngreiðslu í danskt lífeyriskerfi innheimtir lífeyrissjóðurinn 8% vinnumarkaðsframlag (AM-bidrag) af inngreiðslunni. Því er útgreiðslan frá lífeyrissjóðnum undanþegin vinnumarkaðsframlagi (AM-bidrag). Það er að segja á meðan viðkomandi er búsettur í Danmörku.

Ef einstaklingur er aftur á móti búsettur í öðru norrænu landi, fær hann afslátt (credit) vegna skattsins sem greiddur er í Danmörku þegar lífeyrir er greiddur út. Vegna þess að vinnumarkaðsframlagið (AM-bidrag) er greitt við inngreiðslu en ekki við útgreiðslu er vinnumarkaðsframlagið ekki innifalið í afslættinum (credit) þegar útgreiðslan á sér stað. Þetta getur því þegar frá líður haft í för með sér hærri skatt sem nemur vinnumarkaðsframlaginu fyrir starfsmenn sem starfa þvert á landamæri á Norðurlöndum, samanborið við lífeyrisþega sem búa í Danmörku.

Greiðslur úr lífeyrissjóðum

Í fyrri úttektum um hindranir hefur áherslan verið á lífeyrisgreiðslur – þ.e.a.s. þegar einstaklingur sem hefur starfað í öðru norrænu landi fær lífeyri sem verður, þegar upp er staðið, skattlagður hærra en ef hann hefði einungis verið skattlagður í upprunalandinu (landinu sem greiðir lífeyrinn út), vegna þess að viðbótarskattur leggst á útgreiðsluna í búsetulandi viðkomandi eintaklings.

Oft leiðir þetta vandamál til misræmis þar sem frádráttarrétturinn vegna inngreiðslunnar er lægri en skatturinn á útgreiðsluna.

Ef starfsmaður búsettur í Danmörku vinnur hjá sænsku fyrirtæki sem greiðir inn í sænskan ITP-lífeyristryggingarsjóð, eru greiðslurnar í sjóðinn skattfrjálsar þegar inngreiðslan á sér stað. Frádráttur vegna undanþágu frá skattskyldu nemur því sömu upphæð og SINK-skatturinn, þ.e.a.s. 25%, en aftur á móti er skatthlutfallið á útgreiðslutímanum að lágmarki 44%. Fæstir myndu sjálfviljugir kjósa þess konar lífeyrissparnað. Grunnhugmyndin er að það eigi að vera hvati til lífeyrissparnaðar samanborið við að fá allt sem launatekjur.

Það sem minnst er á hér á undan var ekki vandamál áður en ívilnunarleiðinni vegna lífeyris o.fl. var breytt með bókun við 18. grein norræna tvísköttunarsamningsins. Lesið nánar um bókunina og grundvöll hennar hér á eftir.

Bókun frá 4. apríl 2008 o.fl. við 18. grein norræna tvísköttunarsamningsins

Samkvæmt bókun frá 4. apríl 2008 var ívilnunarleiðinni vegna lífeyris o.fl. í 18. grein í norræna tvísköttunarsamningnum breytt úr undanþágureglu (exemption) í afsláttarreglu (credit). Fyrir breytinguna var það einungis landið sem greiddi lífeyrinn út sem gat skattlagt lífeyrisgreiðsluna (undanþáguívilnun). Eftir breytinguna getur búsetulandið einnig skattlagt einstakling vegna lífeyris frá öðru norrænu landi, þó þannig, að skattlagning búsetulandsins á að lækka sem nemur skattlagningu hins landsins vegna lífeyrisgreiðslunnar.

Þessi breyting var að frumkvæði Danmerkur og í greinargerð með lagafrumvarpinu eru þau rök færð fyrir breytingunni að þágildandi ákvæði „gætu haft óheppileg áhrif, ef hitt landið skattleggur lífeyrinn, en með lágu skatthlutfalli“.

Sennilega var það sænski SINK-skatturinn upp á 25% af lífeyrisgreiðslunni, sem danski löggjafinn vísaði til með orðunum „gætu haft óheppileg áhrif“.

Í þessu samhengi er litið fram hjá óheppilegum áhrifum fyrir einstakling sem sækir vinnu yfir landamæri, því við inngreiðslu í lífeyrissjóð nam frádrátturinn 25% (sænskur SINK-skattur) en aftur á móti gat heildarskattur þegar komið var að útgreiðslu náð allt að 50%.

Það þýðir t.d. að heilbrigðisstarfsfólk sem búsett er í Danmörku, sækir vinnu í Svíþjóð og heyrir undir lífeyriskerfi sem er kjarasamningsbundið, verður fyrir áðurnefndu misræmi þar sem frádráttarréttur þegar inngreiðslan á sér stað er lágur en skattlagning þegar útgreiðslan fer fram getur orðið umtalsvert hærri.

Lífeyrissparnaður

Það er þó ekki bara skattlagning á útgreiðslu lífeyris sem er flókin í norrænu samhengi, heldur einnig þegar greitt er inn í lífeyriskerfið.

Greiðslur í lífeyrissjóð sem eru skattfrjálsar/frádráttarbærar samkvæmt löggjöf í starfslandinu, geta orðið skattskyldar eins og launatekjur í búsetulandi starfsmannsins um leið og þær eru greiddar. Þetta felur í sér að þegar fram líða stundir verður lífeyririnn raun tvískattaður – í búsetulandinu þegar greitt er í sjóðinn og aftur í fyrra starfslandi þegar greitt er úr lífeyrissjóðnum til starfsmannsins.

Dæmi

Starfsmaður býr í Svíþjóð og vinnur 45% af vinnutímanum í Danmörku fyrir danskan atvinnurekanda. Það sem þá er eftir af vinnutímanum, 55%, vinnur hann á heimaskrifstofunni í Svíþjóð. Atvinnurekandinn greiðir inn í danskt lífeyrissjóðskerfi fyrir starfsmanninn.

Í ákvörðun sænskra skattyfirvalda (Skatteverket) frá 7. júlí 2011 kemur fram að:

„Inngreiðslur atvinnurekandans á sparnaðarreikning starfsmannsins eru samkvæmt sænskum lögum sambærilegar við launagreiðslur“.

Mat sænskra skattyfirvalda hefur þær afleiðingar að 55% af greiðslum í lífeyrissjóðinn eru skattlögð sem launatekjur í Svíþjóð.

Þegar kemur að því að lífeyririnn verður greiddur út er útgreiðslan skattlögð í heild sinni í Danmörku.

Afleiðing núgildandi ákvæða í 18. grein i norræna tvísköttunarsamningnum er því sú – eins og kemur fram i dæminu hér á undan – að þeir sem sækja vinnu yfir landamæri geta með tímanum orðið fyrir tvísköttun.

Þó að í dæminu hér á undan hefði í staðinn verið stofnað til sænsks lífeyrissparnaðar fyrir sænska starfsmanninn, hefði það með tímanum leitt til tvísköttunar, með öfugum formerkjum, því Danmörk viðurkennir ekki sænsk lífeyriskerfi sem frádráttarbær frá skatti. Í þessu tilviki yrðu 45% af lífeyrissjóðsgreiðslunni skattlögð í Danmörku þegar inngreiðslan á sér stað, og svo þegar kæmi að útgreiðslunni yrði hún skattlögð í Svíþjóð. Sambærilegt vandamál getur einnig komið upp við aðstæður þar sem einstaklingur býr í Finnlandi eða Noregi og á lífeyrissparnað í öðru norrænu landi, eða þar sem lífeyrissparnaður einstaklings er í Finnlandi eða Noregi, en hann býr í öðru norrænu landi.

Skattur af arði vegna lífeyrissparnaðar

Svíþjóð og Danmörk skattleggja arð vegna lífeyriskerfa og venjulega reiknar lífeyrissjóðurinn út skattinn. Í Noregi og Finnlandi er arðskattur yfirleitt ekki reiknaður jafnóðum vegna lífeyriskerfa.

Vandamál getur komið upp í tengslum við þetta þegar viðkomandi býr í Svíþjóð og sækir daglega vinnu í Danmörku (er að hluta til skattskyldur í Danmörku). Þá þarf viðkomandi ekki að borga skatt í Danmörku af arði af dönskum lífeyrissparnaði. Hins vegar á að greiða skatt í Svíþjóð af arði af dönskum lífeyrissparnaði.

Að öllu samanlögðu leiðir þetta ekki til hærri skattgreiðslna. Það kostar þó flóknari umsýslu fyrir starfsmann sem sækir vinnu yfir landamæri, vegna þess að danski lífeyrissjóðurinn heldur ekki utan um það. Starfsmaðurinn verður í staðinn að gera grein fyrir arðinum í sænsku skattframtali.

Þessu fylgir jafnframt lausafjárvandi þar sem skatturinn er ekki dreginn frá lífeyrissparnaðinum, eins og gert er í Danmörku og Svíþjóð, heldur þarf starfsmaður sem sækir vinnu á milli landa að greiða hann með eigin ráðstöfunarfé.

Greiðslur frá almannatryggingum

Þegar einstaklingur fær greiðslur samkvæmt löggjöf um almannatryggingar - t.d. sjúkradagpeninga – er upphæðin gjarnan aðlöguð skattaákvæðum greiðslulandsins.

Vandinn kemur upp fyrir þennan hóp þegar borgarinn fær t.d. greiðslu frá starfslandinu vegna veikinda eða þess háttar.

Launatekjur eru yfirleitt skattlagðar í landi atvinnurekandans, en greiðslur frá almannatryggingum eru einnig skattlagðar í búsetulandinu, þar sem horft er til ívilnunar samkvæmt afsláttaraðferðinni (credit). Þá er greiddur hærri skattur ef skattlagning í búsetulandinu er hærri en skattlagning í greiðslulandinu.

Dæmi um útreikning skattareiknivélar á heimasíðu Öresunddirekt
https://www.oresunddirekt.dk/dk/jeg-har-faaet-arbejde-i-sverige/skat-og-fradrag/skatteberegner

Gunnar býr í Danmörku og starfar yfirleitt Svíþjóð og er í veikindaleyfi. Hann greiðir skatt vegna vinnu sinnar í Svíþjóð og er félagslega tryggður gegnum almannatryggingar þar. Af sænskum sjúkradagpeningum, sem nema 26.000 sænskum krónum á mánuði, greiðir hann skatt bæði í Svíþjóð og í Danmörku. Sænski SINK-skatturinn upp á 20% (hefur síðan hækkað upp í 25%) er dreginn frá danska skattinum, sem er 44%. Þar sem danski skatturinn er hærri en sænski skatturinn er nettóupphæðin sem hann fær á mánuði 5.300 sænskum krónum lægri en ef sjúkradagpeningarnir væru bara skattlagðir í Svíþjóð.

Umfang hindrunarinnar

Fyrir marga sem starfa í öðru norrænu landi er þetta stórt vandamál sem getur haft miklar afleiðingar fyrir einkafjárhag hvers og eins. Þetta á einkum við um hópa sem fyrst og fremst lifa af lífeyri frá almannatryggingum, sjúkradagpeningum og þess háttar.

Einkum hafa margir lent í vanda eftir að ívilnunarleiðinni varðandi lífeyri o.fl. í 18. grein norræna tvísköttunarsamningsins var breytt árið 2009.

Lausn

Löggjöf landanna um lífeyrismál er umfangsmikil og oft frekar flókin. Því getur reynst erfitt fyrir norræna borgara að átta sig á henni. Í því sambandi er lagt til að ákveða einfalda lausn á flóknu málasviði til að tryggja að þeir starfsmenn sem starfa á Norðurlöndum lendi ekki í vanda. Lausnin sem lögð er til er að:

Greiðslur í lífeyrissjóði í öðru norrænu landi verði gagnkvæmt viðurkenndar sem frádráttarbærar.
Arðgreiðslur verði einungis skattlagðar samkvæmt löggjöf í landinu þar sem stofnað er til lífeyrissparnaðarins.
Upprunalandið skattleggi greiðslur úr lífeyrissjóði og að í búsetulandinu verði lífeyrisgreiðslur undanþegnar skatti (ívilnun með undanþáguaðferð). Þetta eigi einnig við þó að annað norrænt land hafi veitt frádrátt. Sökum þess að skattlagning á sér ávallt stað í upprunalandinu er ekki hætta á „tvöföldu skattfrelsi“.
Sama regla og nefnd er hér fyrir ofan gildi um greiðslur frá almannatryggingum. Það er að segja, greiðslur skulu einungis skattlagðar í greiðslulandinu.

Ávinningur fyrir einstaklinga/fyrirtæki

Ávinningur fyrir norræna borgara felst í því að ekki er lengur hætta á þeir greiði hærri skatta en starfsfélagar sem búa og starfa í sama landinu. Það mun þýða að ólík löggjöf milli landa þarf ekki lengur að draga úr hvata til að greiða í lífeyrissjóð frekar en að fá sömu upphæðir greiddar út sem launatekjur. Það mun jafnframt auðvelda einstaklingum sem búa og starfa í mismunandi norrænum löndum að átta sig á löggjöfinni og tryggja fjárhagslega stöðu sína.

Réttur landsins þar sem stofnað er til lífeyrissparnaðar til að skattleggja arð þýðir að einstaklingar sem búa við danskt kerfi en eru búsettir utan Danmerkur greiða hærri skatt af arðinum, vegna þess að eins og er hefur Danmörk ekki heimild til að skattleggja arð hjá fólki sem býr í öðru norrænu landi. Skattlagningin verður aftur á móti sambærileg við skattlagningu einstaklinga sem búsettir eru í Danmörku.

Fyrir utan þann ávinning sem kemur fram hér að framan varðandi lífeyriskerfi, mun tillagan að lausn einnig eyða þeim vanda að útgreiðslur samkvæmt löggjöf um almannatryggingar eru skattlagðar hærra í tilvikum þar sem skattgreiðandinn býr í öðru norrænu landi en greiðslulandinu.

Þessi tillaga að lausn mun ennfremur fjarlægja gallann við lífeyrissparnað sem stofnað er til í Danmörku, en þar er haldið eftir skatti af vinnumarkaðsframlagi (AM-bidrag), sem ekki er tekinn með í reikninginn þegar lífeyrir er greiddur út í búsetulandi starfsmannsins.

Afleiðingar fyrir norrænu löndin

Í greinargerð með lagafrumvarpinu um bókun frá 4. apríl 2008, sem varð til að dönsku frumkvæði, kemur fram að sú breyting að einnig sé hægt að skattleggja lífeyrisgreiðslur o.fl. í landinu þar sem viðtakandi býr, muni með tímanum auka skatttekjur, sem ræðst af fjölda þeirra sem búa áfram í Danmörku eða hefja viðtöku lífeyris frá öðru norrænu landi, og mismun á skattlagningu í Danmörku og skattlagningu í hinu norræna landinu. Þó lítur ekki út fyrir að skatttekjur aukist að marki. Ef farið verður eftir tillögunni og snúið aftur til þess fyrirkomulags að skattlagning verði einvörðungu í upprunalandinu, mun það sömuleiðis leiða til óverulegs skatttekjutaps.

Hvað varðar tvísköttunina eins og henni er lýst, þ.e.a.s. aðstæður þar sem lífeyrissparnaður er skattlagður bæði við inngreiðslu og útgreiðslu, ættu umræður um skatttekjur að vera óþarfar, því varla er það ætlunin að fjármagna velferðarkerfin með tvísköttun lífeyrissparnaðar þeirra sem sækja vinnu yfir landamæri.

Það geta heldur ekki verið skatttekjur sem ráða því hvort greiðslur á grundvelli löggjafar um almannatryggingar í norrænu landi skuli bera hærri skatt vegna þess að viðkomandi er búsettur í öðru norrænu landi.

Í stuttu máli hefur breytingin sem gerð var árið 2009 haft í för með sér skattlagningu sem ekki þjónar hlutverki sínu – til óþæginda og aukinnar umsýslu fyrir skattgreiðendur og stjórnvöld.

Gagnkvæm viðurkenning á lífeyri o.fl. og fyrirkomulag þar sem skattlagning fer einungis fram í upprunalandi mun létta verulega á stjórnsýslu skattyfirvalda, vegna þess að ekki verður lengur nauðsynlegt að bera erlenda kerfið saman við löggjöf heimalandsins, meta hvort forsendur fyrir undanþágu séu fyrir hendi o.fl.