VANDAMÁLASVIÐ 1

Föst starfsstöð vegna heimavinnu

Þegar norrænt fyrirtæki telst hafa fasta starfsstöð í öðru norrænu landi, hefur það fjárhagslegar og umsýslulegar afleiðingar. Það getur m.a. gerst vegna þess að starfsmaðurinn starfar á heimili sínu í öðru norrænu landi.

Mat á þessu er flókið í framkvæmd og ólíkt á milli landa. Það veldur óvissu og gerir það minna eftirsóknarvert að ráða starfsfólk frá öðrum norrænum löndum og/eða að leyfa slíkum starfsmönnum að vinna heima. Það takmarkar með öðrum orðum hreyfanleika og tækifæri norrænna borgara.

Lagt er til að leysa þessa hindrun með því að komast að samkomulagi um skýr skilyrði fyrir því hvenær vinna í búsetulandinu teljist föst starfsstöð í skattalegu tilliti. Skilyrðin þurfa að vera eins hlutlæg og kostur er. Ef óskað er eftir miklum hreyfanleika, þurfa þau að vera eins sveigjanleg og hægt er. Til að eyða allri óvissu fyrir fyrirtækin, ætti að vera hægt að fá bindandi samþykkt á fljótlegan og einfaldan hátt.

Dæmi

Starfsmaður sem búsettur er í Danmörku er ráðinn hjá atvinnurekanda í Noregi, en starfar hluta af tímanum frá heimili sínu í Danmörku.

Ef heimavinna starfsmannsins verður til þess að norska fyrirtækið telst hafa fasta starfsstöð í skattalegu tilliti í Danmörku, þýðir það meðal annars að:

Norska fyrirtækið fær takmarkaða skattskyldu í Danmörku og verður að skila dönsku fyrirtækjaskattframtali.
Það þarf að skrá sig sem atvinnurekanda í Danmörku og tilkynna um launagreiðslur og halda eftir staðgreiðslu skatts vegna norskra launatekna starfsmannsins.
Ákveða þarf grunnreglur um hvernig yfirfærslu tekna til fastrar starfsstöðvar skuli háttað.

Hindrun fyrir hreyfanleika

Meginreglan er að hugtakið föst starfsstöð er túlkað í samræmi við 5. grein í samningsfyrirmynd Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD)

The OECD Model Tax Convention, a model for countries concluding bilateral tax conventions, plays a crucial role in removing tax related barriers to cross border trade and investment. It is the basis for negotiation and application of bilateral tax treaties between countries, designed to assist business while helping to prevent tax evasion and avoidance. The OECD Model also provides a means for settling on a uniform basis the most common problems that arise in the field of international double taxation. Jf OECD,

. Þá telst föst starfsstöð vera fyrir hendi ef fyrirtæki stundar starfsemi að nokkru eða öllu leyti á föstum tilteknum stað í öðru landi.

Löggjöf og framkvæmd varðandi fasta starfsstöð er umfangsmikil og flókin. Umfjöllunin hér á eftir er því takmörkuð við merkingu heimaskrifstofu í norrænu samhengi.

Hér má sjá verulega fjölbreytni í framkvæmd í löndunum, sem getur auðveldlega skapað óvissu og vafa hjá fyrirtækjunum. Eins og sjá má í dæminu hér á undan, getur föst starfsstöð jafnframt haft verulegar afleiðingar fyrir fyrirtækið.

Fyrirkomulagið hindrar því fjarvinnu og hlutafjarvinnu á Norðurlöndum, og sambærilegt vandamál hefur einnig verið greint á vettvangi ESB

Vandamálið um fasta starfsstöð hefur einnig verið greint sem hindrun á vettvangi ESB sbr. the European Economic and Social committee’s encouragement to the Commission frá 18. júlí 2022

. ESB hefur þó almennt séð takmarkaðar valdheimildir í skattamálum. Mikil óvissa ásamt hættu á neikvæðum afleiðingum getur orðið til þess að atvinnurekendur kjósa að takmarka möguleika til fjarvinnu fyrir starfsmenn með búsetu í öðru norrænu landi, sem aftur getur valdið því að mögulegir starfsmenn afþakka starfið. Að öðrum kosti getur fyrirtækið þurft að taka á sig mikinn kostnað vegna athugunar á slíkri framkvæmd og/eða skrá fasta starfsstöð.

Í meginatriðum tekur Noregur strangast á því að heimavinna skuli teljast föst starfsstöð í skattalegu tilliti. Danmörk og Svíþjóð eru sveigjanlegri þar sem heimavinna er í minna mæli en áður talin föst starfsstöð í skattalegu tilliti. Í Finnlandi hafa enn ekki verið dregin upp skýr mörk um það hvenær heimaskrifstofa skuli teljast föst starfsstöð í skattalegu tilliti. Muninum landanna á milli er lýst ítarlega aftast í þessum kafla.

Umfang hindrunarinnar

Öll fyrirtæki sem ráða starfsmann sem býr í öðru norrænu landi og sinnir að nokkru eða öllu leyti sínu starfi í búsetulandinu, verða að meta hvort stofnað sé til fastrar starfsstöðvar í búsetulandi starfsmannsins eða ekki. Fyrirkomulagið er því veruleg hindrun fyrir fyrirtæki og fjarvinnu þvert á landamæri á Norðurlöndum

Vandamálið um fasta starfsstöð hefur einnig verið greint sem hindrun á vettvangi ESB sbr. the European Economic and Social committee’s encouragement to the Commission frá 18. júlí 2022

Lausn

Lagt er til að norrænu löndin sammælist um skilyrði fyrir því hvenær starf í búsetulandinu, þ.m.t. frá heimaskrifstofu, skuli teljast föst starfsstöð í skattalegu tilliti. Það á, eins og framast er unnt, að byggja á tiltölulega hlutlægum viðmiðum.

Reglurnar eiga að vera eins sveigjanlegar og hægt er, þegar fjarvinnan er að eigin ósk starfsmannsins og ræðst ekki af viðskiptalegum hagsmunum atvinnurekandans í búsetulandi starfsmannsins.

Til að skapa fyrirtækjum enn frekara öryggi, væri heppilegt að gefa kost á hröðu, einföldu og bindandi fyrirframsamþykki. Til að tryggja að aðstæður breytist ekki með tímanum, þar með talið viðskiptahagsmunir hins erlenda atvinnurekanda í búsetulandi starfsmannsins, getur orðið nauðsynlegt að endurnýja fyrirframsamþykkið árlega.

Ávinningur fyrir einstaklinga/fyrirtæki

Fyrir norræn fyrirtæki verður auðveldara að meta hvenær þau geta leyft starfsmönnum frá öðrum norrænum löndum að vinna fjarvinnu. Það dregur úr hættu á óvæntum kostnaði og meiri umsýslu. Það gerir það um leið eftirsóknarverðara að ráða starfsfólk frá öðrum norrænum löndum og um leið veita þeim tækifæri til að vinna heima.

Lausnin sem lögð er til mun jafnframt efla hreyfanleika fyrir norrænt launafólk, sem fær þá aukin tækifæri til að ráða sig í vinnu í öðrum norrænum löndum – einnig ef það vill sinna hluta af starfinu frá heimaskrifstofu.

Afleiðingar fyrir norrænu löndin

Skatttekjur vegna vinnudaga eins starfsmanns í öðru landi, eru mjög takmarkaðar. Verði lausnin sem hér er lögð til innleidd, mun það ekki hafa umtalsverð áhrif á skatttekjur hvers lands.

Fyrir skattyfirvöld á Norðurlöndum mun draga úr stjórnsýslu vegna fyrirspurna um mat á fastri starfsstöð í sambandi við heimavinnu. Um leið skapast yfirsýn yfir fjölda þeirra sem vinna heima.

Heimaskrifstofa og föst starfsstöð

Hér á eftir fer lýsing á framkvæmd skattareglna í norrænu löndunum hvað varðar þýðingu heimaskrifstofu fyrir ákvörðun um hvort erlend fyrirtæki skuli stofna fasta starfsstöð í viðkomandi landi.

Danmörk

Í Danmörku byggir framkvæmd skattalöggjafar um það hvenær heimaskrifstofa telst föst starfsstöð í skattalegu tilliti fyrir erlendan atvinnurekanda, einkum á bindandi samþykki skattyfirvalda. Það er því óvissa erlendra fyrirtækja um það hvenær talið er að stofnað sé til fastrar starfsstöðvar, sem hefur verið tilefni til flestra birtra tilkynninga um heimaskrifstofu og fasta starfsstöð. Við skoðun á öllum úrskurðum sem varða fasta starfsstöð frá 2019 - 2021 kemur í ljós að 75% bindandi samþykkis snérust um heimaskrifstofur, sem varpar ljósi á óvissuna á þessu sviði.

Þegar litið er á nýjustu tilhögun í Danmörku um fasta starfsstöð sem heimaskrifstofu, þ.m.t. SKM 2020.298.SKTST, er það gert að skilyrði að vinna starfsmannsins fyrir fyrirtækið sé samfelld og til lengri tíma. Þar að auki bendir eftirfarandi til þess að heimaskrifstofa sé föst bækistöð fyrir fyrirtækið:

Starfsmaðurinn hefur ekki annan fastan vinnustað, þar sem vinnan er venjulega unnin.
Fyrirtækið gerir ráð fyrir því að starfsmaðurinn sinni hluta af starfi sínu heima hjá sér. Það getur komið fram í ráðningarsamningnum með beinum hætti eða óbeinum.
Vinna starfsmannsins frá heimaskrifstofunni er ekki tilviljanakennd og stopul heldur skipulögð eða hægt er að skipuleggja hana.
Það væri heppilegra að starf sem unnið er á heimaskrifstofunni væri unnið í Danmörku, þ.e. atvinnurekandinn hefur hagsmuni af því að vinnan sé unnin í Danmörku.

Í stuttu máli hefur danska tilhögunin smátt og smátt orðið sveigjanlegri, þ.e. það er oftar samþykkt að heimavinna þurfi ekki að teljast föst starfsstöð þegar það er starfsmaðurinn sjálfur sem af persónulegum ástæðum óskar að vinna frá heimili sínu, og atvinnurekandinn hefur ekki viðskiptalega hagsmuni af því að starfsmaðurinn starfi frá búsetulandinu.

Svíþjóð

Í Svíþjóð sendu sænsk skattyfirvöld frá sér yfirlýsingu þann 13. maí 2022 (Dnr: 8- 1677220), þar sem skattyfirvöld (Skatteverket) gera grein fyrir afstöðu sinni til þess hvenær heimavinna starfsmanns gæti skapað fasta starfsstöð fyrir erlendan atvinnurekanda.

Þessi yfirlýsing kemur í stað fyrri yfirlýsingar frá árinu 2015. Í nýju útgáfunni leggja skattyfirvöld meiri áherslu á það hvort starfsmaðurinn vinni heima að kröfu fyrirtækisins eða hvort aðrar ástæður (t.d. persónulegar) liggi að baki. Gert er ráð fyrir að þetta leiði til þess að sjaldnar verði stofnað til fastra starfsstöðva. Hér fara á eftir tvö dæmi úr yfirlýsingunni sem sýna aðstæður þar sem heimavinnan annað hvort skapar eða skapar ekki ástæðu til að stofna til fastrar starfsstöðvar.

Alice býr í Lundi og starfar í Kaupmannahöfn fyrir danskan atvinnurekanda (fyrirtæki A). Fyrirtæki A starfar einungis á dönskum markaði. Varðandi möguleika á að vinna heima er stefna fyrirtækis A sú að starfsmenn skuli halda þá fresti sem eiga við samkvæmt Eyrarsundssamningnum. Samkvæmt Eyrarsundssamningnum getur sænskur starfsmaður sem ferðast yfir Eyrarsundið til vinnu unnið að hámarki helming vinnutímans heima á hverju þriggja mánaða tímabili en verið samt skattlagður einungis í Danmörku vegna allra teknanna. Þetta á þó einungis við ef launin eru ekki greidd af fastri starfsstöð á vegum fyrirtækisins í Svíþjóð. Alice vill draga úr ferðalögum yfir landamæri og mun því vinna heima tvo daga aðra hverja viku og þrjá daga aðra hverja viku.

Að mati skattyfirvalda gefur heimavinnan ekki tilefni til þess að fyrirtæki A stofni til fastrar starfsstöðvar í Svíþjóð. Ekki er álitið að húsnæði Alice sé fyrirtækinu til ráðstöfunar. Fyrirtækið hefur ekki farið fram á að Alice vinni heima og fyrirtækið hefur heldur ekki hagsmuni eða ávinning af því að vinnan sé unnin í Svíþjóð.

Jafnvel þó Alice myndi enda með að vinna heima allt að fimm daga vikunnar, er það ekki mat sænskra skattyfirvalda að því fylgi að fyrirtæki A stofni til fastrar starfsstöðvar í Svíþjóð. Þetta á við á meðan fyrirtæki A gerir ekki kröfu um að Alice vinni heima. Það þýðir þó að Eyrarsundssamningurinn á ekki lengur við.

Frank starfar hjá danska fyrirtækinu F. Fyrirtæki F er ferðaskrifstofa sem selur skíðaferðir og sólarlandaferðir, einkum til danskra viðskiptavina. Á meðan á Covid-faraldrinum stóð neyddist fyrirtækið til að minnka við sig húsnæði í Kaupmannahöfn. Fyrirtæki F ákvað að halda sig áfram við minna húsnæðið að faraldrinum loknum og hefur ákveðið að starfsfólkið skuli vinna heima tvo daga vikunnar samkvæmt ákveðinni tímaáætlun til að aðlaga mönnun að nýjum húsnæðisaðstæðum. Frank vinnur því heima tvo daga vikunnar á heimili sínu í Malmö. Frank selur ferðir til viðskiptavina fyrirtækisins, bæði pakkaferðir og lausnir fyrir einstaklinga.

Að mati sænskra skattyfirvalda hefur fyrirtæki F stofnað til fastrar starfsstöðvar í Svíþjóð. Vinna Franks á heimilinu er vegna skýrrar kröfu fyrirtækisins og því verður að líta svo á að heimilið sé fyrirtækinu til ráðstöfunar. Frank sinnir kjarnaviðskiptum fyrirtækisins, en ekki undirbúningi eða stuðningsþáttum starfseminnar.

Finnland

Í desember 2022 hafa engar tilkynningar birst um réttarvenjur varðandi fjarvinnu og áhrif hennar á mat á því hvort um fasta starfsstöð sé að ræða. Ekki liggur fyrir skýr opinber venja um hvenær heimavinna leiðir til fastrar starfsstöðvar í skattalegu tilliti í Finnlandi og hvenær ekki. Eftir lokadagsetningu skýrslunnar hafa komið leiðbeiningar frá Finnlandi.

Noregur

Norsk skattyfirvöld hafa í yfirlýsingu frá apríl 2022 staðfest að notkun heimaskrifstofu geti falið í sér fasta starfsstöð í Noregi fyrir erlent fyrirtæki. Það á einkum við ef fyrirtækið býður ekki starfsmanninum aðra skrifstofuaðstöðu, og ef notkun heimaskrifstofu er fast fyrirkomulag sem fyrirtækið hefur samþykkt. Að mati skattyfirvalda skiptir það ekki máli hvort notkun heimaskrifstofu er að ósk starfsmannsins.