Starfsfólk á almennum markaði
Starfsfólk á almennum markaði er skattlagt samkvæmt 15. grein um launuð störf í norræna tvísköttunarsamningnum. Þá er meginreglan í samræmi við samningsfyrirmynd Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) – það er að segja: launatekjur vegna starfs sem unnið er í landi atvinnurekandans, eru yfirleitt skattlagðar í landi atvinnurekandans, en laun vegna starfs sem unnið er í búsetulandinu eða í þriðja landi eru yfirleitt skattlögð í búsetulandinu.
Þetta þýðir að einstaklingur sem búsettur er í Noregi en er ráðinn af sænskum atvinnurekanda í Svíþjóð greiðir yfirleitt skatta í Svíþjóð. Ef viðkomandi vinnur að hluta heima hjá sér í Noregi er sá hluti launatekna hans sem svarar til þeirrar vinnu skattlagður í Noregi. Launatekjur vegna starfa í þriðja landi, t.d. í tengslum við vinnuferðir, eru skattlagðar í búsetulandinu Noregi.
Ýmsar undantekningar eru frá meginreglunni, meðal annars landamærareglur sem gilda milli Noregs og Svíþjóðar, Noregs og Finnlands og milli Finnlands og Svíþjóðar. Þar við bætast eldri reglur um einstaklinga sem sækja vinnu yfir landamæri Danmerkur og Svíþjóðar. Það er sameiginlegt fyrir þessar reglur um störf yfir landamæri að öfugt við meginregluna í 15. grein á að greiða skatt af öllum launatekjum í búsetulandinu en ekki í starfslandinu
Önnur mikilvæg undantekning er dansk-sænski samningurinn um vinnu yfir landamæri, Eyrarsundssamningurinn. Samkvæmt Eyrarsundssamningnum á, við ákveðin skilyrði, að skattleggja launatekjurnar í starfslandinu þó að starfið sé að nokkru leyti unnið í búsetulandinu eða í þriðja landi. Í samningnum felst að ef ákveðin skilyrði eru uppfyllt, skuli allar launatekjurnar skattlagðar í starfslandinu óháð því hvar starfið er unnið.
Því miður valda þessir ólíku tvíhliða samningar ýmsum vanda í dag:
Reglur um einstaklinga sem sækja vinnu milli Noregs og Svíþjóðar, Noregs og Finnlands og Finnlands og Svíþjóðar
Skattlagning launatekna í búsetulandinu í stað lands atvinnurekandans getur komið sér illa fyrir ákveðna hópa. Reglan um einstaklinga sem sækja vinnu milli Svíþjóðar og Noregs kemur niður á þeim sem sækja vinnu yfir landamærin og heyra undir norskar almannatryggingar; þá eru tryggingagjöld upp á 8% dregin af launatekjum í Noregi. Starfsmaðurinn fær ekki beinan frádrátt vegna tryggingagjaldsins af skattgreiðslum í Svíþjóð en fær í staðinn frádrátt vegna tryggingagjaldsins í sænsku skattframtali, en sem er minni. Þetta þýðir að þeir sem sækja vinnu yfir landamæri standa verr í skattalegu tilliti en sænskur starfsmaður sem einnig býr í Svíþjóð, en býr ekki í sveitarfélagi þar sem reglan um störf yfir landamæri gildir.
Samkvæmt skýrslum til skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar fylgir einnig þónokkur umsýsla samningum um vinnu yfir landamæri með skattlagningu í búsetulandi, sem talin er íþyngjandi fyrir þá einstaklinga, sem reglurnar ná til.
Í úttekt Eyrarsundsstofnunarinnar „Upplevda konsekvenser av det Nordiska skatteavtalet“ (Reynsla af afleiðingum norræna tvísköttunarskattasamningsins), sem var tekin saman fyrir Landamæraþjónustuna Noregur-Svíþjóð, Landamæraþjónustuna Svíþjóð-Finnland-Noregur og Öresunddirekt, er það algeng skoðun bæði atvinnurekenda og þeirra sem sækja vinnu yfir landamæri, að undantekningin með skattlagningu í búsetulandi leiði til verri og ekki síst ófyrirsjáanlegri skattastöðu vegna óskýrra reglna þar sem erfitt er að fá rétt svör. Reglunum fylgir einnig verulega aukin umsýsla.
Í úttekt Eyrarsundsstofnunarinnar frá 30. nóvember 2018 kemur fram varðandi regluna um störf yfir landamæri Noregs og Svíþjóðar, að meðal þeirra sem búa í landamærasveitarfélagi í Svíþjóð eru allmargir sem forðast að taka störf í norsku landamærasveitarfélagi vegna þess að þá heyra þeir undir landamæraregluna sem er bæði illskiljanleg og kemur sér illa fjárhagslega.
Ennfremur er það nefnt sem dæmi að einstaklingar sem búa í landamærasveitarfélagi í Svíþjóð og vilja starfa í landamærasveitarfélagi í Noregi skrái sig að nafninu til í sveitarfélag sem ekki er skilgreint sem landamærasveitarfélag, til að komast hjá landamærareglunni.
Eyrarsundssamningurinn
Fyrir Covid-19 faraldurinn virkaði Eyrarsundssamningurinn samkvæmt markmiði sínu. Það er að segja, hann tryggði auðvelda umsýslu og og fyrirsjáanlega skattbyrði fyrir flesta starfsmenn á almennum markaði. Með faraldrinum fylgdi þó að margir sem sóttu vinnu yfir Eyrarsund uppfylltu ekki kröfur fyrir skattlagningu eingöngu í landi atvinnurekandans vegna lokana, heimsendingar starfsfólks og hvatningar til að vinna heima. Þess er nefnilega krafist að alla vega helmingur vinnutímans á þriggja mánaða tímabili skuli vera í landi atvinnurekandans.
Sá hópur sem varð harðast úti voru starfsmenn með búsetu í Danmörku sem störfuðu yfirleitt í Svíþjóð og greiddu einungis skatt af launatekjum sínum þar. Vegna faraldursins hafa margir þessara starfsmanna unnið heima í Danmörku og eiga þess vegna að greiða skatt af launatekjum sínum í Danmörku en ekki í Svíþjóð. Þetta reyndist þeim erfitt fjárhagslega – meðal annars hækkaði jaðarskattur um allt að 30%. Vegna lokana og heimsendinga varð líka hætta á að inngreiðslur sænskra atvinnurekanda í sænskt lífeyriskerfi danskra starfsmanna sem sækja vinnu yfir landamæri yrðu skattlagðar sem launatekjur í Danmörku við inngreiðsluna og svo aftur í Svíþjóð þegar til útgreiðslu lífeyris kom.
Danskir einstaklingar sem sóttu vinnu yfir Eyrarsund og höfðu lagað einkafjármál sín að sænsku skattkerfi í samræmi við Eyrarsundssamninginn fengu sem sagt skattaskell, nema þeir færu gegn tilmælum stjórnvalda og héldu áfram að fara yfir sundið. Fyrir marga sem bjuggu í Svíþjóð en sóttu vinnu í Danmörku fól það í sér skattalegan ávinning að launatekjur voru ekki allar skattlagðar í Danmörku.
Listafólk og íþróttafólk
Listafólk og íþróttafólk sem starfar samkvæmt ráðningarsamningi er í grunninn skattlagt samkvæmt 17. grein í norræna tvísköttunarsamningnum. Þar er meginreglan um rétt til skattlagningar sú sama og fyrir starfsfólk á almennum markaði eins og lýst er hér á undan. Vandinn fyrir þennan hóp fólks sem sækir vinnu yfir landamæri kemur upp vegna ívilnunaraðferðar þeirrar sem beitt er vegna 17. greinar.
Þar sem búsetulandið getur skattlagt heildartekjur starfsmannsins, þ.e.a.s. einnig launatekjur vegna starfs sem unnið er í landi atvinnurekandans, er búsetulandinu, samkvæmt norræna tvísköttunarsamningnum, skylt til að beita ívilnun þegar tvísköttun kemur upp.
Ívilnunarleiðin sem búsetulandið beitir til að forðast tvísköttun vegna launatekna, ræðst af því hvaða grein norræna skattasamningsins á við. Fyrir launuð störf (15. grein) og tekjur vegna opinberra starfa (19. grein) er meginreglan sú að beita svokallaðri undanþáguaðferð (exemption).
Undanþáguaðferðin (exemption) felur í sér að ekki skuli greiða skatt í búsetulandinu af þeim launatekjum sem skattlagðar eru í starfslandinu.
Ívilnunarleiðin vegna tekna sem vísað er til í 17. grein er hinsvegar svokölluð afsláttaraðferð (credit). Afsláttaraðferðin felur í sér að tvísköttuninni er aflétt á þann hátt að veittur er afsláttur af útreiknuðum skatti í búsetulandinu sem nemur lægri upphæðinni af eftirfarandi tveimur:
Með þessari aðferð er veittur afsláttur sem nemur öllum þeim skatti sem greiddur er í starfslandinu, þegar skatturinn í starfslandinu er lægri en skatturinn í búsetulandinu. Og síðan innheimtir búsetulandið skatt af mismuninum á skatti í starfslandinu og búsetulandinu.
Hámarksafsláttur er þó upphæð sem samsvarar reiknuðum skatti af tekjum í starfslandinu, en það þýðir að ef skatturinn í starfslandinu er hærri en skatturinn í búsetulandinu er ekki fallist á afslátt í búsetulandinu.
Beiting afsláttaraðferðarinnar fyrir listafólk og íþróttafólk sem fer á milli landa, leiðir þannig til mismununar í skattalegu tilliti. Því er svo við að bæta að mismununin fer eftir því hvort lista- eða íþróttamaðurinn er ráðinn hjá opinberri eða einkarekinni stofnun. Opinber starfsmaður nýtur jafnan undanþáguívilnunar (exemption) sem er hagstæðari, einkaráðinn starfsmaður nýtur hins vegar afsláttarívilnunar (credit) eins og lýst er hér á undan.