VANDAMÁLASVIÐ 2

Atvinnurekendur í öðru norrænu landi geta oft þurft að halda eftir skatti og gera grein fyrir launagreiðslum í fleiri en einu landi vegna launatekna sama starfsmannsins. Það þýðir að fyrirtæki geta þurft að skrá sig sem atvinnurekendur í viðkomandi landi, en því fylgir töluverð íþyngjandi umsýsla. Vegna þessarar viðbótar umsýslubyrði getur það orðið minna eftirsóknarvert að ráða starfsmann frá öðru norrænu landi og sem vinnur fjarvinnu. Þessi hindrun takmarkar því hreyfanleika og tækifæri norrænna einstaklinga og aðgang fyrirtækja að hæfu starfsfólki.

Starfsmaður búsettur í Svíþjóð starfar að hluta til heima hjá sér í Svíþjóð, en einnig í Danmörku fyrir danskan (formlegan) vinnuveitenda sinn. Þar sem Noregur er einnig hluti af ábyrgðarsviði starfsmannsins, þarf hann að hluta til einnig að sinna störfum hjá móðurfélaginu í Ósló. Móðurfélagið er samkvæmt norskri löggjöf fjárhagslegur vinnuveitandi.

Niðurstaða: Danskir formlegir vinnuveitendur eiga, auki þess að sinna skyldum atvinnurekenda í Danmörku, að skrá sig sem atvinnurekendur í Noregi og Svíþjóð, halda eftir skatti og gera grein fyrir þeim hluta teknanna sem eru vegna vinnu sem unnin er í Noregi annars vegar og í Svíþjóð hins vegar.

Atvinnurekendur í öðru norrænu landi þurfa oft að halda eftir skatti og gera grein fyrir launagreiðslum í fleiri en einu landi fyrir sama starfsmanninn. Til þess þarf fyrirtækið að skrá sig sem atvinnurekanda í búsetulandi starfsmannsins, en því fylgir mikið auka umsýsluálag.

Í Danmörku leggjast skyldur atvinnurekanda á fyrirtæki frá öðru norrænu landi ef fyrirtækið telst hafa fasta starfsstöð í Danmörku, sbr. kafla um fasta starfsstöð hér á undan.

Löggjöfin í Svíþjóð og Noregi gengur þó lengra. Hér gildir skráningarskylda um erlend fyrirtæki um leið og þau ráða starfsmann sem búsettur er í Svíþjóð/Noregi og starfsmaðurinn sinnir hluta af sínu starfi frá heimaskrifstofu. Í Finnlandi á erlendur atvinnurekandi að gera mánaðarlega grein fyrir launagreiðslum til finnsku tekjuskráningarinnar.

Aftast í kaflanum eru nánari lýsingar á löggjöf og framkvæmd hennar í hverju norrænu landi.

Skráningarskyldan er hindrun fyrir sveigjanlegan rafrænan vinnustað þar sem viðvera á tiltekinni skrifstofu er ekki höfuðatriði. Löggjöfin er einnig alvarleg hindrun fyrir samþættan vinnumarkað því norrænir atvinnurekendur kunna að forðast að ráða fólk sem er búsett í öðru norrænu landi. Þetta á sérstaklega við um minni fyrirtæki sem hafa ekki fjárhags-/ launaskrárkerfi eða tök á að sinna skyldubundinni umsýslu sem bætist við þegar gera á upp laun og fríðindi samkvæmt erlendri löggjöf.

Ekki eru til töluleg gögn um fjölda starfsmanna sem starfa þvert á landamæri, t.d. frá heimili sínu eða eru tengdir móðurfyrirtæki í öðru norrænu landi, og því er erfitt að meta umfang hindrunarinnar.

Lagt er til að framvegis eigi einungis að gera grein fyrir og halda eftir staðgreiðsluskatti í landi atvinnurekandans, og atvinnurekendur þurfi þá ekki lengur að sýsla með löggjöf fleiri en eins lands vegna sömu launateknanna – hvort sem það tengist mismunandi skattatímabilum, skattlagningu fríðinda, skilagreinum, staðgreiðslusköttum o.fl

Markmið norræna innheimtusamkomulagsins, sem öðlaðist gildi 1. janúar 1998, var einmitt að staðgreiðsluskatti skyldi einungis haldið eftir í einu landi. Í þeim tilgangi voru gefin út tvö eyðublöð, NT1 og NT2. Með þessum eyðublöðum geta starfsmaður og atvinnurekandi sem heyra til í sitt hvoru landinu farið fram á að öllum skattgreiðslum sé haldið eftir annað hvort í búsetulandinu eða starfslandinu (við starf í öðru norrænu landi).

Lagt er til að við innheimtusamkomulagið verði bætt víðtækara eyðublaði, NT3, sem á við þegar sú staða kemur upp að atvinnurekandinn er skráður í öðru norrænu landi en búsetulandi starfsmannsins. Norrænn atvinnurekandi með starfsmann sem býr í öðru norrænu landi getur með NT3-eyðublaðinu sótt um að gerð skuli grein fyrir öllum launum og öllum skatti haldið eftir í landi atvinnurekandans. Við árslok er eftir atvikum greiddur skattur til búsetulands starfsmannsins. Það myndi einfalda umsýslu fyrir atvinnurekendur og koma í veg fyrir tvísköttun. Jafnframt mun það tryggja atvinnurekandalandinu og búsetulandinu réttar skattgreiðslur. Með samþykktu NT3-eyðublaði losnar atvinnurekandinn einnig undan skráningar- og skilagreinaskyldu í búsetulandi starfsmannsins.

Til þess þarf að efla framkvæmd innheimtusamkomulagsins, því oft tekur meðferð framtala og yfirfærsla skatts milli landa allt of langan tíma og, þegar það á við, að reikna út hvort starfsmaðurinn á inni ofgreiddan skatt eða skuldar eftirskatt. Í þessu skyni mætti hugsa sér að skattyfirvöld á Norðurlöndum innleiði sameiginlegt rafrænt dagbókarkerfi þar sem starfsmaðurinn getur skráð í hvaða landi vinnan er unnin. Þannig hafa skattyfirvöld nauðsynleg gögn til að reikna út álagninguna.

Lagt er til að sama ferli sé beitt þegar starfsmaður er skattskyldur vegna launatekna í fleiri en tveimur norrænum löndum. Skattskylda í fleiri en tveimur norrænum löndum er ekki óalgeng þegar einstaklingur starfar á norrænum vettvangi eða býr t.d. í Svíþjóð og er starfsmaður dansks fyrirtækis (formlegs vinnuveitanda), en sinnir hluta af starfi sínu í Noregi fyrir móðurfyrirtæki (fjárhagslegur vinnuveitandi). Þegar atvinnurekandinn sendir NT3-eyðublaðið sem stungið er upp á, eru stjórnvöld í Noregi og Svíþjóð upplýst um að gerð verði grein fyrir launagreiðslum og staðgreiðslu vegna heildarlaunatekna haldið eftir í Danmörku. Tekjunum er því næst skipt til álagningar skatta á grundvelli upplýsinga um starfsmynstur starfsmannsins sem eru skráðar í rafræna dagbókarkerfið.

Þessi tillaga að lausn ætti að gilda um starfsmenn á almennum markaði og einnig um listamenn og íþróttafólk sem starfa samkvæmt ráðningarsamningum, ásamt opinberum starfsmönnum

Tillagan gerir ekki ráð fyrir tilvikum þar sem greiðslur fara til fyrirtækis sem stofnað er af listamanninum eða greiðsla fer til umboðsmanns. Sjónum er beint að listafólki og íþróttafólki sem eru tengd einkaaðila í öðru norrænu landi eins og t.d. óperu eða knattspyrnufélagi.

.

Fyrir norræn fyrirtæki verður það auðveldara og eftirsóknarverðara að ráða starfsfólk annars staðar af Norðurlöndum því nú þarf ekki að halda utan um framkvæmd löggjafar tveggja eða fleiri landa vegna sömu launateknanna – hvort sem það tengist mismunandi skattatímabilum, skattlagningu fríðinda, skilagreinum, staðgreiðslusköttum o.fl.

Lausnin sem lögð er til mun jafnframt efla hreyfanleika norræns launafólks, sem mun þá fá aukin tækifæri til að ráða sig í vinnu í öðrum norrænum löndum (einnig ef það vill t.d. vinna hluta af starfinu á heimaskrifstofu).

Út frá norrænu sjónarhorni er ekki hægt að réttlæta núverandi skráningarskyldu út frá skatttekjum vegna starfsfólks sem vinnur heima eða í öðrum norrænum löndum. Löndin fá nefnilega þann skatt sem þeim ber samkvæmt norræna tvísköttunarsamningnum á grundvelli skattframtals starfsmannsins og norræna innheimtusamkomulagsins. Ofgreiddur skattur í landi atvinnurekandans er ekki endurgreiddur fyrr en búið er að gera upp skattaskuld við búsetulandið ef henni er til að dreifa, og er það um leið trygging gegn skattaundanskotum. Lausnin sem lögð er til hefur með öðrum orðum ekki áhrif á skatttekjur hvers lands.

Ef norræna innheimtusamkomulagið verður uppfært eins og lýst er hér á undan, mun það létta á stjórnsýslu stjórnvalda vegna starfsfólks sem starfar þvert á landamæri á Norðurlöndum.

Hér á eftir er lýsing á löggjöf og framkvæmd landanna varðandi kröfur um skráningu launagreiðslna til starfsfólks með búsetu í viðkomandi landi.

Frá og með 1. janúar 2021 innleiddi Svíþjóð hugtakið „fjárhagslegur vinnuveitandi“ í sænska löggjöf. Löggjöfin veldur í sjálfri sér engum vanda. Á einu sviði hefur hún þó haft víðtækar afleiðingar fyrir norræna atvinnurekendur.

Vandinn við þessa nýju löggjöf er að erlendir – þ.m.t. norrænir – atvinnurekendur sem greiða mánaðarlega laun til starfsmanns sem býr í Svíþjóð, eiga að tilkynna og halda eftir skatti í Svíþjóð vegna launatekna fyrir störf unnin í Svíþjóð, þ.m.t. á heimaskrifstofu. Til að geta fylgt þessu eftir er þess krafist að danska, norska eða finnska fyrirtækið skrái sig sem atvinnurekanda hjá sænskum skattyfirvöldum. Gera á upp laun og fríðindi samkvæmt sænskri löggjöf, á grundvelli fjölda daga sem viðkomandi starfsmaður vinnur í Svíþjóð í viðkomandi mánuði.

Í Noregi gilda sambærilegar reglur og í Svíþjóð. Það þýðir að erlendu fyrirtæki sem hefur starfsmann sem starfar að hluta til á heimaskrifstofu sinni í Noregi, er skylt að skrá sig í Noregi og gera grein fyrir launum og greiða staðgreiðsluskatt til skattyfirvalda í Noregi.

Í dag er erlenda atvinnurekandanum skylt að tilkynna til finnskra yfirvalda þegar um er að ræða starfsfólk sem hefur heimaskrifstofu í Finnlandi.

Í Danmörku fara skyldur atvinnurekandans eftir því hvort erlendi atvinnurekandinn telst hafa fasta starfsstöð í skattalegu tilliti í Danmörku – t.d. vegna heimaskrifstofu. Ef ekki er um að ræða fasta starfsstöð í skattalegu tilliti í Danmörku er erlenda atvinnurekandanum ekki skylt að tilkynna um eða halda eftir skatti af launatekjunum. Starfsmanninum ber þó eins og áður – í skattframtali sínu - að gefa upp þann hluta af launatekjunum sem eru skattskyldar í Danmörku.