NORMKRÍTÍSKAR AÐFERÐIR Í SKÓLAKERFINU

NOREGUR, FINNLAND, SVÍÞJÓÐ, ÁLAND

Nemendur sem lenda fyrir utan normið eru sérstaklega viðkvæmir fyrir einelti, áreitni og mismunun. Nemendaráð gætu mögulega verið leiðandi í því að skapa skólaumhverfi sem er öllum opið og býður öll velkomin. Þetta er útgangspunktur verkefnisins „Öruggir skólar – norræn aðferð í nemendaaðild og normkrítík“.

- Kannanir sýna að varnarleysið í skólanum er sérstaklega mikið fyrir nemendur sem brjóta hefðbundin viðmið varðandi til dæmis kyntjáningu, kynhneigð, húðlit eða hlutverk. Viðmiðin eru byggð á þröngsýni og ef þú skerð þig úr á einhvern hátt er hætta á að þú lendir í viðkvæmri stöðu, segir Linn Bylund, yfirráðgjafi hjá norsku jafnréttismiðstöðinni KUN.

Þau reka verkefnið „Öruggir skólar“ í samvinnu við samtök í Svíþjóð, Finnlandi og Álandseyjum.

- Við sáum að það er mikið talað um normkrítík í menntaumhverfi allra landanna okkar, en í reynd er hún ekki stunduð svo mikið inni í skólanum og við stuðla að breytingum hvað það varðar, segir hún.

„Öruggir skólar“ fékk styrk frá norræna jafnréttissjóðnum árið 2021. Í verkefninu eru kennsluaðferðir í normkrítísku starfi þróaðar og svo prófaðar í fjölda unglinga- og framhaldsskólum í hinum ýmsu löndum. Kennsluaðferðirnar eru ætlaðar nemendaráðum, skólastjórnendum og umboðsmönnum nemenda (sem rannsaka tilkynningar um brot í skólanum).

Linn Bylund telur að nemendaráðin geti gegnt mikilvægu hlutverki í normkrítísku starfi skólans þar sem fulltrúar nemendaráða hafi betri innsýn en skólastjórnendur í því sem gerist á milli nemenda.

- Til að takast það verkefni að gera skólann að öruggum stað fyrir alla verða raddir nemenda að fá að heyrast, segir hún.

Mikilvægt verkefni nemendaráða er, að hennar áliti, að varpa ljósi á þau viðmið sem einkenna skólann og hvaða hópar verða fyrir neikvæðum áhrifum. Til þess að geta sinnt þessu verkefni verða nemendaráðsfulltrúar að geta komið auga á eigin forréttindi.

- Ef allir sem sitja í nemendaráði eru hvítir þá er mögulega erfiðara að taka eftir því að það séu til dæmis kynþáttafordómar til staðar í skólanum.

Aðferðafræði verkefnisins „Öruggir skólar“ ætti að geta gefið leiðbeiningar um einmitt þessa tegund áskorana og gefið nemendaráðum góð ráð um hvernig þau geti sem best starfað á normkrítískan hátt.

- Ef þú vilt fá góða hugmynd um viðmiðin sem ríkja í skólanum þá gætirðu til dæmis sent út könnun til skólafélaga þinna.

Linn Bylund leggur áherslu á að forsenda þess að starf nemendaráða skili árangri sé að skólastjórnendur hlusti í raun og veru á þau.

- Það er ekki nóg að vera með sýndarmennskulýðræði fyrir nemendur heldur verða skólastjórarnir virkilega að leggja við hlustir, segir hún.

Í verkefninu „Öruggir skólar“ sýndi það sig að mörgum nemendaráðum finnst erfitt að ná til skólastjórnenda. Því fylgir efninu líkan sem sýnir nemendaráðum hvernig best sé að hátta samskiptum þannig að ekki verði horft framhjá þeirra sjónarmiðum, eða þau afþökkuð eða þeim gleymt.

Linn Bylund telur einnig að það hafi kosti að starfa í sameiningu þvert á Norðurlöndin þegar við vinnum að betra skólaumhverfi.

- Við erum með svipuð skólakerfi og stöndum frammi fyrir svipuðum áskorunum í hinu normkrítíska starfi. Ég held að við getum hraðað breytingaferlinu með því að snúa bökum saman í stað þess að vinna í sitthvoru horni.