Tilmælasvið | Sértæk tilmæli |
Almenn tilmæli |
Stefnumótun og áætlanagerð | Græn þróun í þéttbýli í borgum og sveitarfélögum á Norðurlöndunum á sér langa sögu. En þétting byggðar, loftslagsbreytinga og skerðingar á líffræðilegum fjölbreytileika ógna þeirri hefð þar sem hætta er á að það leiði til færri grænna svæða í þéttbýli og auki þar með óstöðugleika og dragi úr lífvænleika og heilsu þeirra borga. Því þarf að verða vitundarvakning um þessa áhættu og grípa til aðgerða til að sporna við henni. Í ljósi þess er mikilvægt að tryggja að græn svæði og tré séu ekki fjarlægð sem hluta af endurnýjunaráætlunum þéttbýliskjarna eða þéttingu byggðar með það að leiðarljósi að laða fólk að þéttbýliskjörnum auk þess sem huga þarf að öryggi á svæðum sem eru félagslega eða efnahagslega viðkvæm. Huga þarf að fullnægjandi laufþekju og grænum svæðum fyrir nýbyggingar til að fyrirbyggja að þar myndist viðkvæm hverfi í framtíðinni. Loftslagsbreytingar og spár um hlýrra, þurrara og blautara loftslag og aukinn veðurofsa munu hafa áhrif lifnaðarhætti okkar í þéttbýli á Norðurlöndum og svæði án trjáa og grænna svæða verða berskjaldaðri fyrir áhrifum þeirra. Til að hámarka félagslegan og efnahagslegan ávinning þarf að flétta trjáræktarstefnu í almenna skipulags- og þróunarstefnu í þéttbýli. Frumkvæði að gróðursetningu trjáa ætti að vera í takt við húsnæðis-, samgöngu- og lýðheilsuáætlanir til að auka áhrif af slíkum framkvæmdum. Græn innviði og nálægð við vönduð græn svæði sem almenningur hefur aðgang að eru sérstaklega mikilvæg börnum, öldruðum, langveikum og öðrum í viðkvæmri stöðu, sökum þess að þess að loftmengun og hitastig hafa meiri áhrif á þessa hópa, að hluta til vegna þess að þeir dvelja gjarnan lengi nálægt heimilum sínum eða á ýmsum stofunum. Þó ber að hafa í huga að í borgum á Norðurlöndunum skortir oft hefðbundin tengsl á milli þess að færri græn svæði leiði til þess að hverfi verði berskjaldaðari. Innleiðingu 3+30+300 meginreglunnar ætti að skoða í víðara alþjóðlegu og innlendu stefnumótunarsamhengi. Í nýjum lögum Evrópusambandsins um endurheimt náttúrulegra svæða eru tilgreindar lágmarkskröfur um þak laufþekju í þéttbýli og hlutfall grænna svæða sem opin eru almenningi.
|
Fjármögnun og fjárfesting | Opinber fjárfesting í skógrækt í þéttbýli, ásamt hvataáætlunum fyrir landareignir í einkaeigu geta skipt sköpum við að stuðla að aukinni gróðursetningu og viðhaldi í skógrækt. Borgir geta innleitt skattaívilnanir eða styrki til að stuðla að grænni þróun. Þrátt fyrir að fjármögnun og fjárfestingar hafi ekki verið tekið sérstaklega fyrir í verkefninu þá er enginn vafi á því að þörf er á nægilegu fjármagni til að halda úti stöðugri skógrækt í borgum og grænni þróun í þéttbýli, til dæmis sem varðar langtímaumsjón með slíkum aðgerðum.
|
Viðhald og ræktun trjáa | Við þurfum að varðveita og hlúa að trjám sem fyrir eru í borgarlandslaginu. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar um að ræða eldri tré þar sem vistkerfisþjónusta þeirra er meiri en smærri trjáa. Það þarf að grípa til verndarráðstafana fyrir götu- og borgartré nálægt byggingum, bæði að ofan og neðan, svo tréin nái að eldast og veiti áframhaldandi vistkerfisþjónustu. Það þarf að greina tré sem hafa aukna þörf fyrir, og henta til, endurnýjunar rótarsvæða til að hægt sé að bæta vaxtarskilyrði núverandi borgartrjáa og að umhirða þeirra verði sem skyldi. Sveitarfélög á Norðurlöndunum ættu að veita auknu fjármagni til að mæla og hafa eftirlit með innlendri trjáflóru. Aukin gagnaöflun stuðlar að upplýstari stefnumótun í tengslum við fjölbreytileika trjáa sem slík stefnumótun kann að varða.
|
Gróðursetning og uppsetning | Forðast skal að planta eins mörgum trjám og hægt er óháð því hvaða tegundir er um að ræða. Mikilvægt er að huga að framtíðarloftslagi og taka tillit til líffræðilegrar fjölbreytni. Til lengri tíma litið skal gróðursetja tré þannig að þau muni hafa nægilegt pláss til að vaxa og dafna. Betra er að gróðursetja nokkur góð tré sem eiga raunhæfan möguleika á að vaxa og eldast en að gróðursetja fjölda smærri trjáa. Það þarf að gæta þess að gróðursetja tegundir sem stuðla að sjálfbærri og lífseigri laufþekju í þéttbýli.
|
Fjölbreytileiki trjáa, þar með talið notkun innlendra og framandi tegunda | Miða skal við að byggja upp fjölbreyttari trjáflóru til að draga úr áhrifum loftslagsbreytinga og veita aukna aðlögunarhæfni. Ekki eru öll sveitarfélög á Norðurlöndum með nægilega fjölbreytt skóglendi innan borgarmarka og gætu því verið berskjaldaðri fyrir loftslagsbreytingum ásamt núverandi og nýjum meindýrum, sjúkdómum eða öðrum slíkum pestum. Hægt er að auka fjölbreytileika trjáa með því að gróðursetja nýjar tegundir í stað algengari tegunda innan borgarmarkanna, til dæmis með því að miða við hvaða tegundir henti fyrir loftslagssviðsmyndir framtíðarinnar. Að auki, innan hverrar trjátegundar, mun fjölbreytileiki veita aukið viðnám gagnvart umhverfisbreytingum og auka aðlögunarhæfni tegundanna. Fjölbreytileiki tengist einnig góðri aldursdreifingu í þéttbýlisskógum, svo hægt sé að viðhalda heilbrigðri laufþekju. Í almenningsgörðum og skóglendi kann dauður viður einnig að stuðla að auknum líffræðilegum fjölbreytileika. Fjölbreytileiki er einnig mikilvæg þáttur í að draga úr óæskilegum áhrifum í vistkerfum eins og frjókornaofnæmisvaka og fjölbreytileiki trjáa leiðir til aukins fjölbreytileika í flóru gróðurs, dýralífs og sveppa sem treysta á samlífi við mismunandi tegundir. Að auki ætti val á trjám að taka tillit til jákvæða og krefjandi eiginleika trjáa, einnig til lengri tíma litið. Tryggja skal að tréin séu ekki eingöngu valin út frá núverandi loftslagi heldur því loftslagi sem framtíðin kann að geyma. Hlutfall gróðursettra skrúðtrjáa þarf að vera lægra en hlutfall trjáa sem ætluð eru að veita skugga þar sem kælingaráhrif og önnur loftslagsáhrif trjáa eru orðin forgangsatriði. Gæta skal varúðar við notkun framandi trjátegunda. Sérstaklega skal gæta að áhættu við að ágengar tegundir berist til svæðisins þar sem þær geta dreift sér hratt og keppt við gróður og búsvæði á staðnum. Notkun framandi plantna getur einnig haft áhrif á frjóberasamfélög.
|
Samfélagsleg þátttaka | |
Sértæk tilmæli fyrir 3+30+300 |
Heildarnálgun og -framkvæmd við 3+30+300 | Það er nauðsynlegt að móta skýra langtímasýn með tilliti til trjáræktar og grænna svæða innan sveitarfélagisins (eða á öðrum skala) og sjá síðan hvernig 3+30+300 getur hjálpað þér að gera þessa sýn að veruleika. Þessi meginregla er frábær upphafspunktur þar sem komin er rík reynsla við beitingu og innleiðingu hennar og því getur hún þjónað sem gagnlegt, alþjóðlegt viðmið. Þar að auki felur hún í sér einfaldan mælikvarða eða viðmiðunarreglur sem sameina mikilvægi sýnilegra grænna svæða, umlykjandi grænna svæða og grænna svæða sem ætluð eru til afþreyingar. Alltaf er nauðsynlegt að innleiða 3+30+300 í breiðara samhengi stefnumótunar og skipulagsmála, ásamt öðrum viðmiðunarreglur, mælikvörðum o.s.frv. 3+30+300 er ekki eingöngu hugsað fyrir áætlanagerð og stefnumótun um tré og græn svæði. Miða skal að því að samþætta áætlanir og stefnur um heilsu, loftslagsaðgerðir, líffræðilegan fjölbreytileika, félagslegt réttlæti, menntun o.s.frv. Hins vegar þarf að vinna með kerfisbundnum hætti og í samhengi við aðrar aðgerðir til greina hvað geti talist raunhæft og æskilegt. Skoða þarf innleiðingu 3+30+300 stefnunnar í staðbundnu samhengi. Í sumum tilvikum má líta svo á að það að fjölga trjám á tilteknu svæði eigi síður við eða stangist á við búsvæði á viðkomandi stað. Ekki má gleyma að taka tillit til sveitarfélaga og þeirra óskum. Það þarf að finna leiðir til að virkja sveitarfélögin við innleiðingu 3+30+300 áætlunarinnar. Ekki fara fram á að nýbyggingar samræmist 3+30+300 frá upphafi, þar sem slíkt er ómögulegt (nema uppbyggingin fari fram á svæði þar sem hægt er að viðhalda núverandi gróðri að verulegu marki). Tréin þurfa tíma til að vaxa. Annar möguleiki er að biðja um að miðað sé við að skilyrði 3+30+300 verði uppfyllt að 20 árum liðnum. Hægt er að læra af reynslu annarra, þar á meðal reynslu innan Norðurlandanna, um hvernig megi innleiða þessa meginreglu. Það þarf að framkvæma gloppugreiningar og forgangsraða innleiðingu 3+30+300 þar sem þörfin er mest, t.d. í nágrenni við leikskóla, skóla, vistunarúrræði og aðrar félagslegar stofnanir, og á svæðum þar sem hlutfall barna og aldraðra er hátt.
|
Mat og eftirlit | Það er mikilvægt að byrja á að framkvæma frummat fyrir 3+30+300 meginregluna í þínu sveitarfélagi, hverfi eða svæði. Kortlagning 3+30+300 getur skarast við önnur viðeigandi kort, svo sem kort yfir félagslega og lýðfræðileg eiginleika hverfis og þau loftslagskort sem er að finna í þessari skýrslu, eða kort um hreyfanleika, innviði í jörðu og þess háttar. Gloppugreining segir þér hvar þarf að forgangsraða og byrja ef miðað er við að takmarkanir í fjárveitingum. Gloppugreining getur tekið á sig ólíkar myndir og getur beinst að sveitarfélaginu í heild en einnig að tilteknum hverfum, landnýtingu eða tilteknum gerðum bygginga (til dæmis skólum, sjúkrahúsum og öldrunarheimilum). Einstakir þættir í 3, 30 og 300 gera þér kleift að sjá hvort viðleitni þín ætti að snúa að því að byggja almenningsgarða, fjölga götutrjám eða auka stuðning/stefnu fyrir tré í einkaeigu. Sem hluti af eftirfylgni: með tímanum getur þú fylgst með því hvort viðleitni þín hafi skilað árangri. Einnig er hægt að tengja eftirlit með 3+30+300 einkunninni þinni við (breytingar á) ýmis konar vistkerfisþjónustu, svo sem kælingu og lýðheilsuávinningi. Ýmis matstæki, svo sem i-Tree, geta reynst gagnleg í þessu tilliti og stundum geta þau veitt innsýn í efnahagslegan kostnað og ávinning. Mikilvægt að hafa í huga er að líta skal á 3+30+300 sem lágmarksframlag. Þetta er einkar mikilvægt í norrænu samhengi þar sem einkunnir borga á þeim slóðum eru almennt háar hvað viðkemur einum eða fleiri þáttum reglunnar. Norðurlöndin njóta góðs af góðum aðstæðum og langri sögu um gróðurvernd og -varðveislu í þéttbýli og því skal ekki taka sem sjálfsögðum hlut. Ekki láta hugfallast þó það dragi úr árangri í einum af þremur þáttunum. Það kunna að vera gildar ástæður fyrir því, til dæmis ef ákveðnum trjátegundum er skipt út fyrir tegundir sem búa yfir auknu þoli gegn loftslagsbreytingum eða aukinni virkni (og sem geta leitt til þess að það dragi tímabundið úr laufþekju).
|