Myndir: Visit Faroe Islands. Daniel Rasmussen/Copenhagen Capacity. Johan Nilsson/Øresundsbron/Visit Denmark.

Tvørgangandi fokusøkir í formansskapinum

Í formansskapstíðini hjá Norðurlendska ráðharraráðnum í 2026 er tvørgangandi fokus á styrkta samfelagstrygd og á leiklutin hjá Norðurlondum í heiminum.

Styrkt samfelagstrygd

Formansskapurin hevur serligt fokus á at styrkja norðurlendsku samfelagstrygdina. Arbeiðið byggir á týdningarmiklu stigini, sum vórðu tikin undir formansskapinum hjá Finnlandi og Álandi í 2025, har samfelagstrygd og tilbúgving vóru fokusøkir.

Norðurlond skulu gerast mótstøðuførari móti kreppum og hybridálopum. Tað krevur, at øll átta Norðurlond verða tikin meira við í arbeiðið og gera sín part. Hetta fevnir bæði um mótstøðuføri og virkisføri og er galdandi á øllum málsøkjum. Ráðharraráðini hava tí undir formansskapinum serligt fokus á, hvussu teirra øki kann mennast, so at tað styrkir ta samlaðu breiðu samfelagstrygdina í Norðurlondum. Formansskapurin heldur eisini fram við tí góða samspæli, sum er millum arbeiðið hjá ráðharraráðunum og annað norðurlendskt arbeiði, sum gjørt verður til frama fyri samfelagstrygdina, sí mynd 1.

Norðurlendskt samstarv um samfelagstrygd og tilbúgving fyri at gera Norðurlond mótstøðuførari móti kreppum og hybridum hóttanum.

Mynd 1 Samfelagstrygd er ein tvørgangandi raðfesting í Norðurlendska ráðharraráðnum og skal lyftast av øllum ráðharraráðum innan fyri tær rammur, sum ES, NATO og HAGA seta í mun til trygdaráhugamálini hjá einstøku londunum.

Styrkt veitingartrygd

Veitingartrygd er avgerandi fyri samfelagsberandi funktiónir og ein týðandi liður í arbeiðinum at styrkja um samfelagstrygdina. Raðfesting av veitingartrygdini fer undir danska og føroyska formansskapinum at hjálpa til við at tryggja okkum atgongd til samfelagskritiskt tilfeingi.

Formansskapurin vil byggja upp eitt sterkt norðurlendskt samstarv um veitingartrygd. Tað skal vera við til at skapa sterk og tillagingarfør Norðurlond, sum standa saman um at handfara komandi veitingarkreppur. Formansskapurin fer tí at styrkja tað nýggja norðurlendska netverkið fyri veitingartrygd. Netverkið fer millum annað at viðgera nýggj samstarvsøki, sum kunnu fremja veitingartrygdina í øllum Norðurlondum. Tað kann til dømis vera at deila vitan um analytiskar arbeiðshættir og mótstøðustrategiir, soleiðis at norðurlendskir myndugleikar fara at duga betur at handfara órógv í veitingarketum, ella vitan um atgongd til kritiskt tilfeingi og um at fyribyrgja og loysa veitingarkreppur.

Innsatsurin at styrkja norðurlendskt samstarv um veitingartrygd skal halda seg til átøk, sum skulu leggja afturat og ikki bara kopiera líknandi altjóða arbeiði.

Av tí at fleiri myndugleikar og privatir aktørar skulu brúka av sama tilfeingi, kann tað – út frá einari ítøkiliga meting frá ábyrgdarhavandi myndugleikum – vera bæði gagn og trygd í at samstarva um at útvega kritiskt tilfeingi, tá ið skilagott er at gera tað. Til dømis við felags innkeypi, felags goymslum og møguleikum at leiga og læna frá hvørjum øðrum.

At vera við til at gera norðurlendskt vinnulív meira mótstøðuført, gevur eisini meining í sambandi við yvirlýsingina hjá norðurlendsku vinnumálaráðharrunum um ein felags norðurlendskan vinnufelagsskap í mun til málini í Visjón 2030 um kappingarfør Norðurlond.

Heilivágsresistensur og heilivágssamstarv

Tørvur er á einum styrktum norðurlendskum innsatsi fyri at tryggja, at vit kunnu handfara heilsuhóttanir – bæði nú og í framtíðini. Tann vaksandi heilivágsresistensurin krevur handling. Antibiotika hevur bjargað óteljandi lívum, men alt fleiri bakteriur gerast mótstøðuførar. Tørvur er á at deila vitan og royndir í mun til heilivágsresistens um øll Norðurlond. Altjóða verður arbeitt alt meira upp á tvørs av sektorum fyri at skapa betri úrslit, og øll heilsa verður tikin við – fólkaheilsa, djóraheilsa, plantuheilsa og umhvørvisheilsa. Norðurlond eiga eisini at fara meira hesa leið. Formansskapurin arbeiðir harumframt fyri, at Norðurlond við felags innkeypi kunnu tryggja sær atgongd til antibiotika.

Tilbúgvingarætlanir í mun til útsettar borgarar

Formansskapurin fer – í regi av norðurlendska samstarvinum á sosial- og eldraøkinum – undir verkætlan, ið skal stuðla undir vitanardeiling um góðar mátar at taka hædd fyri tørvinum hjá útsettum borgarum í tilbúgvingarætlanum. Verkætlanin skal millum annað kortleggja tilbúgvingararbeiðið í Norðurlondum, har serligur dentur skal leggjast á tann tørv, sum gomul fólk, fólk við breki og fólk, ið eru sosialt útsett, kunnu hava – ella fáa, tá ein kreppa stingur seg upp. Úrslitini frá verkætlanini verða ætlandi løgd fram síðst í 2026.

Sterk Norðurlond í heiminum

Norðurlond skulu standa enn sterkari í heiminum. Í skiftandi tíðum er tað avgerandi, at vit samstarva tætt við okkara sameindu og styrkja enn meira um bondini til grannalondini.

Arktis

Arktis er ein stórur partur av Norðurlondum. Norðurlendska arktisætlanin hevur síðan 1996 skapt góð úrslit fyri økið – við fokus á umhvørvi og veðurlag, sosialar umstøður, búskaparmenning og samstarvspartnarar. Í 2026 hevur ætlanin 30 ára jubileum, og hetta verður markerað í alt 2026 við átøkum, ið leggja dent á tey norðurlendsku úrslit, sum skapt eru í Arktis gjøgnum øll hesi ár. Høvuðsfokus hjá arktisætlanini er mótstøðuføri og sterk sivilsamfeløg í Arktis. Hetta verður framt við norðurlendskum samstarvi og felagsskapum í Arktis.

Altjóða samstarvið í Arktis er ávirkað av vaksandi geopolitiskum spenningum – eisini í Norðurlondum. Tað skapar stórar avbjóðingar í mun til altjóða rættarskipanina og tað multilaterala samstarvið. Málsetningurin um frið og støðufesti í Arktis er tískil undir øktum trýsti. Norðurlond skulu tí halda fram at arbeiða fyri støðufesti og burðardyggum vøkstri í økinum. Í dag snýr burðardygd seg eisini um at standa ímóti teimum globalu spenningum og broytingum, sum vit eru í.

Arktisætlanin 2025–2027 hevur fokus á eitt sosialt mótstøðuført Arktis, eitt búskaparliga mótstøðuført Arktis og eitt veðurlags- og umhvørvisliga mótstøðuført Arktis. Hesar raðfestingar byggja á Visjón 2030 hjá Norðurlendska ráðharraráðnum um at skapa grøn, kappingarfør og sosialt burðardygg Norðurlond. Tí hevur norðurlendska samstarvið í Arktis nettupp fokus á at menna sosial og lívfør lokalsamfeløg, at stuðla staðbundnum vinnumøguleikum og burðardyggum búskapi og at fremja grøna umlegging í Arktis. Formansskapurin fer at arbeiða miðvíst fyri at skapa synergi við formansskapin hjá danska ríkinum í Arktiska ráðnum.

Grannarnir fyri vestan

Ein týðandi málsetningur hjá Norðurlendska ráðharraráðnum er at vera við til at byggja upp kontaktir og netverk, flytførisvøkstur og vitanardeiling, gransking og mentan millum Norðurlond og grannarnar fyri vestan – USA, Kanada, Bretland og Írland. Formansskapurin fer serliga at leggja dent á hesi trý átøk:

Styrkja hugskots- og vitanardeiling við øktum samstarvi millum Norðurlond og samstarvspartar í USA, Kanada, Bretlandi og Írlandi – við serligum denti á at nýmenna loysnir upp á felags avbjóðingar.
Styrkja norð til norð-samstarvið millum Arktis í Norðurlondum og Arktis í Norðuramerika – við denti á størri flytføri, netverk og útveksling millum ung, granskarar og sivilsamfeløg í øllum økinum.
Virka fyri at seta á stovn eina umboðan í Kanada – annaðhvørt talgilt ella við at útnevna ein skrivstovustjóra – fyri at styrkja samstarvið við grannarnar í vestri.

Baltalond

Baltalond og Norðurlond hava nógv til felags – eitt nú fólkaræði, mannarættindi og virðing fyri lóg og rættarskipan – og samstarvið teirra millum verður støðugt styrkt. Fólkafrøðiligar broytingar og vaksandi, fløktir samfelagstørvir seta nýggj krøv til vælferðarskipanirnar í bæði Norðurlondum og Baltalondum. Samstundis eru stórir møguleikar í einum samstarvi um at styrkja mótstøðuførið, nýskapanina og burðardygdina hjá báðum landaøkjum. Virðið av samstarvinum sæst longu í dag – eitt nú í norðurlendska-baltiska netverkinum móti arbeiðsmarknaðarbrotum, sum er eitt fleirlandasamstarv, ið arbeiðir fyri at basa kappingaravlagandi virksemi og misnýtslu av arbeiðsmegi. Samstarvið hjá Norðurlendska ráðharraráðnum við Estland, Lettland og Litava – og við sivilsamfeløg í Ukraina og andstøðubólkar í Hvítarusslandi – verður styrkt, orsakað av globalu trygdarstøðuni og spenningunum í Eystrasalti. Baltalond eru eisini boðin við sum ein integreraður partur av arbeiðinum í Norðurlendska ráðharraráðnum fyri talgilding (MR-DIGITAL), har tey luttaka í bæði politiskum og praktiskum samstarvi um felags møguleikar og avbjóðingar á talgilda økinum. Formansskapurin samstarvar eisini við Baltalond í Norðurlendska ráðharraráðnum fyri mentan (MR-KULTUR), m.a. um at styrkja tilbúgvingarætlanir á mentanarøkinum. Somuleiðis verður arbeitt fyri at styrkja javnbjóðis partnaraskapir við Baltalond og at bjóða teimum við í fleiri ráðharrabólkar.

ES

Norðurlond eru framsøkin á mongum økjum og skulu standa sum ein sterkur aktørur í Evropa. Hetta er serliga galdandi, tá ið tað snýr seg um talgilding og grøna umlegging, sum millum annað styrkja kappingarføri og burðardygd okkara. Formansskapurin byggir víðari á royndir og átøk Danmarkar, meðan tað hevði formansskapin í ES á heysti 2025. Serliga leggur formansskapurin dent á eitt grønt, kappingarført og trygt Evropa.