Myndir: Niels Bohr Instituttet. Visit Faroe Islands. Kim Wyon/Visit Denmark
Kappingarfør Norðurlond
Globalt búskaparligt mótstøðuføri og kappingarføri hjá Norðurlondum er avgerandi fyri at tryggja framhaldandi vælstand og fíggjarorku til at kunna møta tí vaksandi eftirspurninginum eftir vælferðartænastum í samfeløgum okkara. Norðurlendskar fyritøkur standa seg sum heild væl í globalu kappingini, men tær mugu halda fram at menna seg og nýhugsa fyri at varðveita sína sterku støðu á heimsmarknaðinum. Tað krevur breiðan innsats at tryggja kappingarfør Norðurlond. Londini eiga at varðveita og styrkja samstarvið um at skapa góðar karmar fyri fyritøkur til tess at kunna økja um útflutning og produktivitet. Talgilda umleggingin skal eisini halda fram bæði í Norðurlondum og Baltalondum, so at landaøkið framvegis er tann talgildi slóðarin í Evropa.
Mynd 3 Myndin vísir, hvussu stórur partur av fólki millum 20 og 64 ár hevur verið í arbeiði í Norðurlondum og ES.
Kelda Nordregio og Nordic Statistics Database (WORK02)
Formansskapurin vil styrkja kappingarførið hjá norðurlendskum fyritøkum við eitt nú at fremja samstarv og nýskapan tvørtur um landamørk. Samstundis heldur formansskapurin fram við týdningarmikla arbeiðinum at menna og samansjóða ta talgildu umleggingina í Norðurlondum og Baltalondum, so at fólk og fyritøkur uppliva færri talgildar forðingar.
Formansskapurin leggur dent á at hava mótstøðuførar norðurlendskar búskapir, tí tað er ein fortreyt fyri at hava fíggjarligt rásarúm til at gera íløgur í týdningarmiklar raðfestingar og framtíðarloysnir. Hetta fevnir eitt nú um menning av nýggjari tøkni, mótstøðuførar strategiskar virðisketur og loysnir, sum minka um veðurlagsbroytingar og verja lívfrøðiligt margfeldi. Raðfestingar, sum skulu tryggja Norðurlondum leiklutin sum burðardyggasta landaøki í heiminum. Ein mótstøðuførur búskapur er eisini ein fortreyt fyri at kunna varðveita dygdina í vælferðarsamfelagi okkara og stuðulin aftan fyri tað – og harvið til sosialt burðardygg Norðurlond. Tað krevur eitt framhaldandi nútímans heilsuverk, eina fevnandi útbúgvingarskipan og eina betri samanhangandi almenna tænastu í øllum Norðurlondum, til gagns fyri borgarar og vinnulív.
Mótstøðuførir og kappingarførir norðurlendskir búskapir – í ES og í heimi
Tað krevur ein mótstøðuføran búskap fyri at kunna stýra í ótryggum og broytiligum umstøðum og samstundis verja felags norðurlendsk áhugamál. Ein mótstøðuførur búskapur er eisini ein fortreyt fyri at kunna møta tí átrokandi tørvinum á at styrkja verjuna. Tí hevur formansskapurin fokus á, at búskapirnir í Norðurlondum skulu vera bæði mótstøðuførir og kappingarførir – við sunnari og haldførari almennari fígging. Tað merkir millum annað, at dentur skal leggjast á búskaparligar reformar á arbeiðsmarknaðinum og á betri karmar fyri vinnulívið, herímillum at hava færri fyrisitingarligar byrðar við tí endamáli at fáa eitt produktivari vinnulív, sum eisini kann kappast á altjóða marknaðinum.
Formansskapurin vil eisini stuðla undir økt kappingarføri í Norðurlondum við at varpa ljós á felags avbjóðingar og finna loysnir, sum kunnu økja um vakstrarpotentialið í landaøkinum.
Formansskapurin kortleggur tann lærdóm og tær royndir, sum Norðurlond fingu í orkukreppuni og í Covid-19. Endamálið er at standa sterkari í handfaringini av komandi búskaparligum stoytum.
Norðurlendsk frágreiðing um kappingarføri
Frágreiðingin hjá Mario Draghi um støðuna og útlitini fyri kappingarførið hjá ES hevur varpað ljós á eina av teimum grundleggjandi avbjóðingunum hjá felagsskapinum, nevniliga vánaligu produktivitets- og kappingarevnini. Norðurlond hava eina sterka støðu og góðar fortreytir fyri at ganga á odda í arbeiðinum fyri einum sterkari ES, samstundis sum dentur verður lagdur á grøn, talgild og sosialt burðardygg Norðurlond. Tí hevur formansskapurin, saman við sekretariatinum hjá Norðurlendska ráðharraráðnum, boðið út arbeiðið at gera eina frágreiðing um kappingarførið hjá Norðurlondum. Frágreiðingin skal geva vitan um kappingarførið, herímillum lýsa styrkir og menningarmøguleikar, sum kunnu stuðla undir Visjón 2030 um at gera Norðurlond til heimsins mest kappingarføra og grøna landaøki.
Formansskapurin og Norðurlendska ráðharraráðið skipa fyri árligu visjónsráðstevnuni á heysti 2026, har dentur verður lagdur á kappingarførið hjá Norðurlondum.
Sjálvvirkandi burðardygdarfrágreiðing í Norðurlondum
Norðurlendskar fyritøkur skulu skjótt og trygt kunna deila dátur sínámillum, herímillum burðardygdardátur. Hetta fer at fremja vinnuliga burðardygd og grøna umlegging, integrera norðurlendska marknaðin enn meira og minka um fyrisitingarligar byrður hjá fyritøkunum. Ein slíkur lætti fer at gera sítt til at styrkja norðurlendska kappingarførið.
Formansskapurin arbeiðir fyri at fremja samstarv um sjálvvirkandi burðardygdarfrágreiðing í Norðurlondum.
Nýtsla og menning av vitlíki til at styrkja kappingarførið
Formansskapurin vil seta fokus á, hvussu vitlíki kann nýtast til at styrkja kappingarførið hjá Norðurlondum og Baltalondum og effektivitetin hjá tí almenna. Ítøkiliga vilja vit skapa framtíðarinnar snildu og brúkaravinarligu talgildu loysnir umframt tryggar fyrisitingarligar lættar til norðurlendskar og baltiskar fyritøkur.
Formansskapurin fylgir upp upp á tilmælini frá eitt nú Nordic Ethical AI Expert Group.
Tøkniligt ræði í Norðurlondum og Baltalondum
Geopolitiska støðan hevur víst, at Norðurlond og restin av Evropa hava tørv á at byggja upp sín egna kapasitet og at minka um strategiska bundinskapin at einstøkum altjóða tøkniveitarum. Tað snýr seg ikki um at avbyrgja seg, men um at tryggja verulig alternativ og skapa eina meira javnvigaða marknaðarstøðu, har okkara egnu loysnir fáa betri møguleika at kappast. Formansskapurin fer at taka evnið upp til politiska viðgerð av teimum strategisku møguleikunum og ítøkiligu stigunum, sum Norðurlond og Baltalond kunnu taka saman við ES.
Tættari norðurlendskt-baltiskt samstarv um evropeiska virkisvangan
Seinastu árini hava Norðurlond og Baltalond, undir leiðslu av Norðurlendska ráðharraráðnum fyri talgilding (MR-DIGITAL), havt eitt tætt og væleydnað samstarv um at fremja ES-lóggávu um elektroniskar samleikar. Hetta samstarvið kann nú styrkjast enn meira. Komandi uppskotið frá Evropakommissiónini um ein talgildan evropeiskan virkisvanga kann fara at gera tað lættari at samskifta um landamørk – bæði millum fyritøkur sínámillum og millum fyritøkur og almennar myndugleikar. Tann evropeiski virkisvangin kann eisini fara at gera tað lættari hjá norðurlendskum og baltiskum fyritøkum at samstarva og gera samspælið við almennu myndugleikarnar smidligari. Hetta kann í síðsta enda eisini minka um fyrisitingarligu byrðurnar hjá vinnuni.
Formansskapurin tekur saman um arbeiðið, sum higartil er gjørt við talgildum samleikum, og varpar ljós á møguleikan at styrkja enn meira um samstarvið um evropeiska virkisvangan.
Eitt integrerað útbúgvingar- og granskingarøki
Eitt dugnaligt og væl útbúgvið fólk er grundarlagið undir einum haldførum búskapvøkstri og styrkir kappingarførið í eini tíð, sum setir stór krøv til evnini hjá fólki at tillaga seg.
Førleikarnir, sum krevjast í sambandi við grønu og talgildu umleggingina, eru eitt fokusøki hjá øllum Norðurlondum. Framtíðar útbúgvingar í Norðurlondum skulu tí avspegla tann førleikatørv, sum arbeiðsmarknaðurin og samfelagið hava. Integratiónin av útbúgvingargeiranum skal styrkjast. Samstundis skulu Norðurlond virka fyri sterkum felagsskapum og betri trivnaði hjá børnum, næmingum og lesandi á øllum útbúgvingarstigum.
Eitt integrerað granskingarøki
Gransking og nýskapan eru lykilin til at loysa tær stóru felags samfelagsavbjóðingar og til at skapa innlendska og norðurlendska trygd. Formansskapurin raðfestir tí samstarv um grøna gransking og kritiska tøkni og um ábyrgdarfulla altjóðagerð og granskingartrygd.
Formansskapurin vil arbeiða fyri einari strategiskari norðurlendskari íløgu í kvantatøkni. Samstundis verður dentur lagdur á verandi leiðreglur um granskingartrygd og á verandi og komandi verkseting av teimum. Lykilin verður samstarv um betri vitanardeiling, felags granskingarverkætlanir, granskingarinfrakervi og uppbygging av kapasiteti og førleikum. Tað snýr seg um, hvussu vit styrkja granskingarsamstarvið í Norðurlondum sum best, og hvussu vit positionera okkum sum eitt granskingarøki í einum heimi, sum er merktur av geopolitiskari órógv og harðari altjóða kapping um tøkniliga menning. Ljós verður eisini sett á sambandið millum gransking, nýskapan og kappingarføri.
