Assit Adam Mørk/Visit Denmark. Nicolai Perjesi/Copenhagen Capacity. Colin & Meg/Unsplash.
Nunat Avannarliit: Nunarsuarmi nunap immikkoortuini 2030-mi piujuartitsinersaat aamma ataatsimoornerpaat
Nunat Avannarliit ministeriunerit 2019-mi anguniakkamik akuersissuteqarput, Avannaamioqatigiit nunarsuarmi nunat immikkoortuini 2030-mi piujuartitsinerpaassasut aamma ataatsimoornerpaassasut. Vision 2030 periusissanik pingasunik pingaarnersiukkanik imaqarpoq: Avannaamioqatigiit mingutsitsinngitsut, unammillerluarsinnaasut aamma inuuniarnikkut piujuartitsisut. Anguniakkat annertupput kisianni pingaaruteqarlutik. Taamaattumik siulittaasuutitaqarnermi 2025-2030-mut suleqatigiinnissamut aamma sulinissamut pilersaarutit nutaat qitiutinneqarput.
Piffissaq eqqorlugu anguniagaq anguneqassaaq
Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivi 2023-mi Vision 2030-mik suliaqarnermi killiffimmik nalunaarusiamik saqqummiussaqarpoq. Nunat Avannarliit ataatsimut isigalugu nunarsuarmi nunap immikkoortortaani piujuartitsinerpaanngoriartorlunilu ataqatigiinnerpaanngoriartortoq, nalunaarusiap takutippaa. Pingaartumik Nunat Avannarliit unammillersinnaanerannut aamma inuiaqatigiit piujuartitsinerannut anguniakkanut tunngatillugut, sulilu Nunat Avannarliit mingutsitsinngitsunut tunngatillugu anguniakkat piviusunngortinneqarnissaannut pitsanngoriarfissaqarluni.
Nunat Avannarliit mingutsitsinngitsut
Nunat Avannarliit mingutitsinngitsunut anguniakkat piviusunngortinneqarnissaannut tunngatillugu maanna aamma 2030-p tungaanut annertuunik unammilligassaqartut, killiffik pillugu nalunaarusiap 2023-meersup tikkuarpaa. Naak ineriartorneq ataatsimut isigalugu ajunngitsumik sammigaluartoq, Vision 2030 piviusunngortinneqassappat, arriippallaartumik ingerlasoqartoq arlalinnik takussutissaqarpoq. Siulittaasuutitaqarnermi Nunat Avannarliit nunarsuarmi nunap immikkoortuani mingutsitsinnginnerpaanissamik anguniakkap angunissaanut sukkassutsip siuarsarnissaa pingaartippaa.
Nunat Avannarliit unammillersinnaasut
Nunat Avannarliit 2030-mi unammillersinnaanermut tunngatillugu anguniakkami Nunat Avannarliit piviusunngortitsinissamut ajunngitsumik ingerlasut, killiffik pillugu nalunaarusiap 2023-meersup takutippaa, tamanna mingutsitsinngitsumik siuariartornermik, nutaaliornermik, nuussinnaanermik aamma aningaasaqarnermik kaaviiaartumik tunngaveqarpoq. Maanna ineriartorneq ingerlaannassappat, Nunat Avannarliit 2030-mi nunap immikkoortuatut unammillersinnaanerusumut ingerlassaaq. Nalinginnaasumilli EU-mi unammillersinnaassuseqarneq tatineqarpoq. Taamaattumik siulittaasuutitaqarnermi avannaamioqatigiit atugassarititaannik pitsaasunik qanoq Nunani Avannarlerni aamma Europap sinnerani unammillersinnaassusermut pitsanngorsaaqataasinnaanerluta ukkataraarput.
Nunat Avannarliit inuiaqatigiinni piujuartitsisut
Nunat Avannarliit ataatsimut isigalugu inuiaqatigiit piujuartitsisut aamma nunap immikkoortua naligiiffiusoq anguniakkani piviusunngortitsiartortoq, killiffik pillugu nalunaarusiamit 2023-meersumi takutinneqarpoq. Avannaamioqatigiit innutaasut peqqissutsimikkut, suliffillit amerlanerisigut kiisalu tatiginninnerup qaffasinneratigut aamma pinerluttarnerit appasinnerisigut ilisarnaateqarput. Nunat Avannarliit taamaakkaluartoq nammineq nalilersukkamik atugarissaarnikkut pitsanngorsaaffissaqarput. Nunani Avannarlerni inuiaqatigiit piujuartitsinerat aamma naligiissitaanerat pillugit annertuumik ukkatarinninneq attanneqarnissaat siulittaasunut pingaaruteqarput.
Nunat Avannarliit tamarmik akimorlugit inuiaqatigiinnut akulerutsitsineq
Nunarsuarmi akulerusimanerpaatut immitsinnut 2030-mi taasinnaajummalluta, Nunani Avannarlerni arfineq-pingasuni tamani akulerutsitsineq qulakkeertariaqarparput. Politikkikkut suliassaqarfinni aalajangersimasut aamma killeqarfinni 12-ni ataatsimiititaliani akulerussinerni taamaallaat atuutinngilaq, kisianni aamma Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivini inatsisartut suleqatigiinneranni aamma Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivini naalakkersuinikkut suleqatigiinnermi. Nunap immikkoortuani nunat arfineq-pingasuuvugut, Nunat Avannarliit akulerusimanissaannut taamaattumik kikkut tamarmik peqataanissaannik piumasaqaatitaqarpoq.
Nunat avannarliit suleqatigiinneranni isumaqatigiissutip ‘Helsingforsaftalenip’ nutarterneqarnissaa
Helsingforsimi isumaqatigiissutip nunat avannarliit suleqatigiinnera aaqqissorpaa, amerlasuunillu “avannaamioqatigiit tunngaviusumik inatsisaannik” taagorneqarpoq. Isumaqatigiissut 1. juli 1962 atuutilerpoq, taamanerniillu Nunat Avannarliit akimut ingerlalluartumik aamma suleqatigiinnerannut tunngaviusimavoq. Isumaqatigiissut arlaleriarluni nutarterneqarnikuuvoq, kingullermik 2. januar 1996-mi. Nutarterinerit nunat akornanni ataavartumik suleqatigiinnermik isumaqatigiissutip naleqqussarnissaa qulakkeertarsimavaat, taamaalillunilu suleqatigiinnerup sapinngisamik naapertuuttumik ingerlanissaa isumagisimallugu. Siulittaasuutitaqarnermi nunat avannarliit suleqatigiinnerisa naleqquttuunissaat aamma pissutsini allanngorartuni sapinngisamik ingerlalluarnissaa pingaartinneqarluinnarpoq – allamik aarlerinartorsiorsinnaanngilagut. Politikkikkut pissutsit 1996-mi ullumimit ukiut 30-it qaangiuttut 2026-mi allaanerupput. Suleqatigiinnitta tamanna takutissinnaallugulu isumagisinnaasariaqarpaa.
Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivisa 2024-mi ataatsimiinneranni inatsisartut isumaqatigiissut nunani avannarlerni naalakkersuisut Helsingforsimi isumaqatigiissutip nutarterneqarnissaanut siunnersuut akuersissuteqarfigaat, ilaatigut nunat namminersortut Nunat Avannarliit Siunnersuisoqatigiivinut aamma Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivinut tamakkiisumik ilaasortaasinnaanngorlugit, kissaatigigunikku aamma tunngaviusumik inatsisaasa taamaaliorsinnaatippatigik. Ministerit suleqatigiissut 4. april 2025-mi inatsisitigut misissuisussamik, nunami namminermi inatsisitigut, EU-mi inatsisitigut kiisalu inunnut inatsisitigut apeqqutinik Helsingforsimi isumaqatigiissutip nutarterneqarnissaanut misissuisussamik toqqaanissaik akuersissuteqarput. Nalunaarusiaq Finlandip aamma Ålandip Nunat Avannarliit Ministeriisa Siunnersuisoqatigiivini siulittaasuutitaqarneranni naammassineqassaaq.
Siulittaasut inatsisitigut qulaajaaneq kiisalu Helsingforsimi isumaqatigiissutip nutarterneqarnissaanik suliaqarneq ministerit suleqatigiissut siunnersuisoqatigiivini tunngavilimmik malitseqartissavaat.
Nunat Avannarliit killeqarfitsigut aporfeqanngitsumik akulerusimasut
Nunat avannarliit arfineq-pingasut akimorlugit nunat killeqarfiini aporfiit sapinngisamik peerneqarnissaannik, nunarsuarmi nunap immikkoortuani akuleruffiunerpaamut piumasaqaataapput. Killeqarfiit pillugit siunnersuisoqatigiit aaqqissuussaanerat nutaaq 2024-mi akuersissutigineqarpoq. Tamatuminnga Nunat Avannarliit nutaaliaanerusnik aamma suliniuteqarsinnaasunik siunnersuisoqatigeeqalerput, Ministerit siunnersuisoqatigiivinut nunat killeqarfiini aporfiit peerneqarnissaannut suliniutit nutaat aamma pitsanngorsaanerit pillugit siunnersuisinnaasunik. Killeqarfiit pillugit siunnersuisqatigiit 2026-mi ukiuni sisamani atuuffimminni affaanut killissapput. Siulittaasuutitaqartut taamaattumik Killeqarfiit pillugit siunnersuisoqatigiit atuuffiisa qiteqqunnerini sulinermik 2026-mi nalilersuiffigineqarnerannik qanimut suleqateqarput. Killeqarfinni aporfiit peerneqarnissaannik suliniuteqarnerup sapinngisamik pitsaanerpaamik innuttaasunut aamma suliffeqarfinnut ingerlanissaa siulittaasuutitaqartut pingaartilluinnarpaat. Peqatigisaanik atortunik atuinissamut suleqatigiissinnaasariaqarpugut, soorlu killeqarfinni nakkutilliinerit, killeqarfinnik unioqqutitsisunik, pinerlunniaqatigiit Nunani Avannarlerni unammilligassamik angisuumik annertusiartortumillu akiuiniarluta, tak. pinerlunnerit pinerlunniaqatigiinnut tunngasut immikkoortoq. Nunat Avannarliit ataatsimoorfiujuassaaq angisooq, immitsinnut tatigeqatigiiffigisinnaasarput.
Nunat Avannarlerni killeqarfinni aporfiit annikillisinneqarnissaannut, aallaqqaataaniilli pinngitsoortinneqarnerisigut pisinnaavoq. Nunat avannarliit akornanni tamanna pillugu periuseqartoqarpoq. Assersuutigalugu Danmarkimi aamma Savalimmiuni inatsisit nutaat tamarmik Nunat Avannarlerni killeqarfinnut aporfiliissanersut isummerfigineqarnissaat, inatsisitigut piumasaqaataavoq.
