Ljósmyndir: Niels Bohr Instituttet. Visit Faroe Islands. Kim Wyon/Visit Denmark
Samkeppnishæf Norðurlönd
Aukin velmegun og velferð til að mæta sívaxandi kröfum Norðurlandabúa ræðst af efnahagslegum styrk og samkeppnishæfni Norðurlanda í alþjóðlegum samanburði. Fyrirtæki á Norðurlöndum standa sig almennt vel í samkeppni þjóðanna en verða stöðugt að huga að nýjungum vilji þau ekki dragast aftur úr á alþjóðamörkuðum. Standa þarf vörð um samkeppnishæfni Norðurlanda með samstilltu átaki. Norðurlönd eiga að viðhalda og efla samstarfið um að skapa góð starfsskilyrði fyrir fyrirtæki með það fyrir augum að stuðla að auknum útflutningi og framleiðni. Norðurlönd og Eystrasaltsríkin verða einnig að halda dampi í stafrænni framþróun til að varðveita forskotið á önnur Evrópulönd.
Mynd 3 Myndin sýnir hlutfall starfandi af mannfjölda á Norðurlöndum og í ESB. Myndritið nær til fólks á aldrinum 20-64 ára.
Heimild: Nordregio og Nordic Statistics Database (WORK02)
Formennskan hyggst styrkja samkeppnishæfni norræns atvinnulífs – ekki síst með auknu samstarfi landa sem einnig felur í sér nýsköpun. Jafnframt mun hún halda áfram með stafræna umbreytingu og samþættingu Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna svo að borgarar og fyrirtæki rekist síður á stafrænar hindranir í samskiptum þvert á landamærin.
Áhersla verður á traust hagkerfi, sem skapa svigrúm til fjárfestinga á mikilvægum sviðum, og framtíðarlausnir, svo sem þróun nýrrar tækni, traustar mikilvægar virðiskeðjur og lausnir á loftslagsáhrifum og hnignun lífbreytileika, – forgangsverkefni sem eiga að tryggja Norðurlöndum stöðu sem sjálfbærasta svæði heims. Traust hagkerfi eru enn fremur forsenda þess að viðhalda gæðum og stuðningi við velferðarkerfi Norðurlanda og þar með við félagslega sjálfbærni. Að baki slíku stendur meðal annars nútímalegt heilbrigðiskerfi, menntakerfi án aðgreiningar og betri samhæfð opinber þjónusta til hagsbóta fyrir borgara og fyrirtæki alls staðar á Norðurlöndum.
Traust og samkeppnishæf norræn hagkerfi innan ESB og á heimsvísu
Traust hagkerfi eru kjölfestan í ólgusjó samtímans, þegar þarf að standa vörð um sameiginlega hagsmuni Norðurlanda, og jafnframt forsenda fyrir því að unnt sé að mæta brýnni þörf fyrir aukinn varnarviðbúnað. Því leggur formennskan áherslu á traust og samkeppnishæf norræn hagkerfi sem einkennast af heilbrigðum og sjálfbærum opinberum fjármálum. Efnahagslegar umbætur á vinnumarkaði verða í brennidepli sem og rekstrarskilyrði fyrirtækja, þar með talið einföldun regluverks til að auka afköst atvinnulífsins og samkeppnishæfni þess á alþjóðavettvangi.
Í því sambandi þarf, að mati formennskunnar, að huga að sameiginlegum áskorunum og mögulegum lausnum til að efla vaxtarmöguleika.
Formennskan mun ráðast í ítarlega könnun á reynslu og lærdómi sem Norðurlönd hafa dregið af kórónuveirufaraldrinum og orkukreppunni. Markmiðið er að læra af liðnum óvissutímum til að standa sterkari gagnvart efnahagslegum áföllum í framtíðinni.
Norræn skýrsla um samkeppnishæfni
Skýrsla Marios Draghi um stöðu og horfur hvað varðar samkeppnishæfni Evrópusambandsins hefur varpað ljósi á eina af grundvallaráskorunum sambandsins, þ.e. minnkandi framleiðni og samkeppnishæfni í Evrópu. Norðurlönd hafa sterka stöðu og réttar forsendur til að ganga fremst í flokki við að byggja upp öflugri álfu, samhliða áherslu á græn, stafræn og félagslega sjálfbær Norðurlönd. Formennskan hefur í samstarfi við skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar boðið út gerð skýrslu um samkeppnishæfni Norðurlanda. Skýrslan á sem sagt að gera samkeppnishæfni Norðurlanda skil og þar með styrkleikum og þróunarmöguleikum sem styðja við framtíðarsýnina 2030 um að skapa samkeppnishæfasta og grænasta svæði heims.
Haustið 2026 mun samkeppnishæfni Norðurlanda verða helsta umræðuefnið á árvissri ráðstefnu formennskunnar og Norrænu ráðherranefndarinnar um framtíðarsýnina.
Sjálfvirkar sjálfbærniskýrslur á Norðurlöndum
Auðvelda á norrænum fyrirtækjum að miðla gögnum, meðal annars um sjálfbærni, en það eykur einmitt sjálfbærni þeirra og hraðar grænum umskiptum, samþættir norræna markaðinn frekar og dregur úr umsýslubyrði. Samhliða minna álagi eykst samkeppnishæfni norrænna fyrirtækja.
Formennskan beitir sér fyrir virku samstarfi um sjálfvirka skýrslugjöf um sjálfbærni á Norðurlöndum.
Notkun og þróun gervigreindar til að efla samkeppnishæfni Norðurlanda
Formennskan vill athuga náið notkun gervigreindar í því skyni að gera Norðurlönd og Eystrasaltsríkin samkeppnishæfari og opinbera geirann skilvirkari. Finna á notendavænar snjalllausnir og létta álagi af norrænum og baltneskum fyrirtækjum.
Formennskan fylgir eftir tilmælum frá Nordic Ethical AI Expert Group og fleirum.
Stafrænt sjálfræði Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna
Ljóst má vera af ástandi heimsmála að Norðurlönd og raunar Evrópa í heild þurfa að auka tæknilega færni sína og geta ekki verið háð fáum alþjóðlegum þjónustuveitendum um mikilvæga stafræna innviði. Ekki er um það að ræða að einangra sig frá alþjóðlegum mörkuðum heldur að tryggja raunhæfa kosti og auka jafnvægið í markaðsumhverfinu þannig að svæðisbundnar lausnir geti gert sig gildandi. Formennskan mun standa fyrir stjórnmálaumræðum um tækifæri á þessu sviði og raunhæfar aðgerðir sem samstarfslöndin geta ráðist í ásamt Evrópusambandinu.
Þéttara samstarf Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna um stafræn evrópsk auðkenni og viðskiptaveski
Undanfarin ár hafa Norðurlönd og Eystrasaltsríkin unnið náið saman og með góðum árangri á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar um stafvæðingu (MR-DIGITAL) að innleiðingu Evrópureglna um stafræn auðkenni. Þetta samstarf má að ósekju þétta. Þegar væntanleg snjalllausn framkvæmdastjórnar ESB um evrópskt viðskiptaveski (e. Business Wallet) verður að veruleika eiga millilandaviðskipti fyrirtækja annars vegar og stjórnvalda og fyrirtækja hins vegar að verða greiðari og einfaldari. Evrópska viðskiptaveskið á einnig að auðvelda fyrirtækjum á Norðurlöndum og í Eystrasaltsríkjunum að vinna saman þvert á landamæri sín og einfalda viðskipti við opinberar stofnanir og loks að draga úr umsýslubyrði fyrirtækjanna.
Formennskan tekur saman yfirlit um hvar innleiðing á stafrænum auðkennum er á vegi stödd og kannar hvort sé vegur að efla samstarfið um evrópska viðskiptaveskið.
Samþætt mennta- og rannsóknasvæði
Dugmiklar og vel menntaðar þjóðir skapa forsendur fyrir sjálfbæran hagvöxt og aukna samkeppnishæfni í hverfulum heimi, þegar þörf er á mikilli aðlögunarhæfni.
Færni á sviði stafrænna og grænna umskipta í framtíðinni er áherslumál alls staðar á Norðurlöndum. Þegar fram í sækir þarf menntun á Norðurlöndum að endurspegla færniþörf samfélagsins og atvinnulífsins. Hafa skal meira samráð við menntageirann. Auk þess eiga Norðurlönd að beita sér fyrir tilgangsríku félagsstarfi og betri líðan barna, nemenda og háskólanema eða skólafólks á öllum skólastigum.
Samþætt rannsóknasvæði
Rannsóknir og nýsköpun skipta sköpum þegar á að leysa hin stóru sameiginlegu samfélagsmál og tryggja öryggi landanna og Norðurlanda í heild. Samstarf um grænar rannsóknir og lykiltækni, ásamt ábyrgri alþjóðavæðingu og rannsóknaröryggi, eru því mikilvæg forgangsmál formennskunnar.
Formennskan hyggst hrinda í framkvæmd norrænu stefnumarkandi átaki á sviði skammtatækni. Á formennskutímanum verður jafnframt lögð áhersla á gildandi leiðbeiningar um rannsóknaröryggi og innleiðingu þeirra í bráð og lengd. Ríður þá á að vinna saman að og greiða fyrir aðgangi að þekkingarmiðlun, sameiginlegum rannsóknarverkefnum, rannsóknainnviðum og uppbyggingu getu og hæfni. Þetta snýst um hvernig best sé að efla rannsóknasamstarf innan Norðurlanda og hvernig Norðurlönd geti markað sér stöðu sem rannsóknasvæði í heimi sem einkennist af pólitískum sviptingum og miskunnarlausu alþjóðlegu tæknikapphlaupi. Jafnframt verður lögð áhersla á tengsl rannsókna, nýsköpunar og samkeppnishæfni.
