Þetta rit er einnig fáanlegt á netinu í vefaðgengilegri útgáfu: https://pub.norden.org/politiknord2023-723.

Inngangsorð framkvæmda|stjóra

Fjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir árið 2023 er liður í því langtímastarfi að hrinda í framkvæmd Framtíðarsýn okkar fyrir 2030 og efla græn umskipti á Norðurlöndum.

Fjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar er mikilvægt stjórn- og forgangsröðunartæki til að ná markmiði framtíðarsýnarinnar um að Norðurlöndin eigi að vera sjálfbærasta og samþættasta svæði heims. Fjárhagsáætlun ársins 2023 er sú þriðja á gildistíma framkvæmdaáætlunarinnar en markmiðið með henni er að  ná framtíðarsýninni innan lauslegra fjárhagsramma til fjögurra ára sem gilda til ársins 2024. Rammar til margra ára eru forsenda þess að hægt sé að skipuleggja starfið til lengri tíma í senn og ná hinum tólf markmiðum framkvæmdaáætlunarinnar.

Stuðningur við græn umskipti verður áfram þáttur í markmiðum framtíðaráætlunarinnar og verður efldur enn frekar á árinu 2023. Heildarfjárveiting umhverfis- og loftslagsmálasviðs á árunum 2021-2024 nemur um 130 milljónum danskra króna miðað við upphæð í fjárhagsáætlun ársins 2020. Í fjárhagsáætlun 2023 eykst fjárveiting til fagsviðsins um rúmlega tíu milljónir danskra króna miðað við fjárhagsáætlun 2022. Aukafénu verður varið í tólf ný verkefni framtíðarsýnarinnar sem eiga meðal annars að hraða rafvæðingu í vegasamgöngum, sjálfbærum byggingum og sjálfbærum lífsháttum.

Ýmsir aðilar hafa komið að gerð fjárhagsáætlunarinnar. Öflugt, stefnumarkandi og inngildandi samráð við og milli fagsviða, vinnuhópa, stofnana og samstarfsaðila Norrænu ráðherranefndarinnar auk Norðurlandaráðs er mikilvægt og miðlægt til að ná markmiðum framtíðarsýnarinnar. Þetta breiða samráð fer fram í góðum norrænum anda og er sterkur grundvöllur til að skapa góðan árangur einnig framvegis.

Fjárhagsáætlun ársins 2023 er eins og áður kom fram sú þriðja í röðinni á gildistíma núverandi framkvæmda­áætlunar. Norrænu samstarfsráðherrarnir hafa þess vegna látið gera miðtímamat á áhrifum og árangri þess viðamikla starfs sem unnið hefur verið á árunum 2021-2022 til að ná markmiðum framtíðarsýnarinnar. Matsskýrslan sýnir að ráðherranefndin er á réttri leið en jafnframt að enn sé margt verk óunnið.

Samstarfsráðherrarnir hafa með hliðsjón af niðurstöðum matsins falið Norrænu ráðherranefndinni að vinna áfram að metnaðarfullri framtíðarsýn um græn og sjálfbær Norðurlönd og ð forgangsraða áfram í samræmi við sett markmið og stefnumarkandi áherslur.  Fjárhagsáætlun ársins 2023 er mikilvægt tæki til að vinna þetta starf með góðum árangri.

Jonas Wendel
Settur framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar

Samninga|viðræður við Norðurlandaráð og samkomulag um fjárhags|áætlun

Pólitískar samningaviðræður Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar um fjárhagsáætlun ársins 2023 fóru fram vorið 2022 en þeim lyktaði með eftirfarandi verkefnum sem nema alls 22,5 M.DKK.

Verkefni á sviði menningarmála (samtals 8.750.000 DKK):

• að MR-SAM veiti 3.750.000 DKK í markvissar aðgerðir á sviði menningarmála sem eiga að efla starf að samþættingu Norðurlanda. Menningarsvið sér um framkvæmdina. MR-SAM skiptir fjárveitingum í samræmi við áherslur framtíðarsýnarinnar á grundvelli tillagna frá MR-K að loknum viðræðum menningarsviðs og norrænu þekkingar- og menningarnefndarinnar;
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 1.000.000 DKK til Norræna hússins í Reykjavik (NOREY);
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 1.000.000 DKK til Norðurlandahússins í Færeyjum (NLH);
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 250.000 DKK til Norrænu stofnunarinnar á Álandseyjum (NIPÅ);
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 450.000 DKK til styrkjaáætlunarinnar til menningarmála sem Norræna stofnunin á Grænlandi (NAPA) hefur ráðstöfunarrétt yfir;
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 1.000.000 DKK til Norræna menningarsjóðsins;
• að MR-SAM veiti 1.000.000 DKK til Norrænu blaðamannamiðstöðvarinnar í starfsemi, sem þróar vandaða blaðamennsku á Norðurlöndum, og á þann hátt vinnur gegn falsfréttum og upplýsingaóreiðu:
• að MR-SAM veiti 50.000 DKK til Orkester Norden;
• að MR-SAM veiti 250.000 DKK til Norrænnar bókmenntaviku.

Verkefni á sviði menntamála og rannsókna (samtals 6.500.000 DKK):

• að MR-SAM veiti 6.000.000 DKK í aðgerðir á vegum MR-U. MR-SAM skiptir fjárveitingum í samræmi við áherslur framtíðarsýnarinnar með hliðsjón af tillögum MR-U að loknum viðræðum menntamála- og rannsókna­sviðs og norrænu þekkingar- og menningarnefndarinnar;
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 500.000 DKK til eflingar „Norrænu tungumálasamstarfi“ á sviði menntamála og rannsókna.

Verkefni á öðrum sviðum (samtals 7.250.000 DKK):

• að umhverfis- og loftslagsmálasvið veiti 3.000.000 DKK til svonefnds „Norræns æskulýðssjóðs fyrir loftslags­mál og líffræðilega fjölbreytni“, en þar getur ungt fólk sótt um styrki til að skipuleggja eða taka þátt í norrænu starfi sem hvetur ungt fólk á Norðurlöndum til að láta til sín taka í loftslagsmálum og málefnum líffræðilegrar fjölbreytni. Ungt fólk mun fá mikilvægt hlutverk þegar teknar verða ákvarðanir um fjármögnun og leitast verður við að tengja styrkina við norrænu áætlanir sem fyrir eru þar sem ungt fólk tekur þátt. Fjárveitingarnar verður hægt að nýta út árið 2025;
• að MR-SAM veiti 500.000 DKK til að fylgja eftir tillögum í skýrslu Jans-Eriks Enestams um að efla samstarf um almannavarnir á Norðurlöndum;
• að MR-SAM veiti 250.000 DKK til að efla starf að afnámi stjórnsýsluhindrana milli Norðurlandanna;
• að MR-SAM veiti 250.000 DKK til samstarfs í samgöngumálum;
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 250.000 DKK til fjármögnunar kennslugáttarinnar „Norðurlönd í skólanum“ undir liðnum starfsstyrkir til Sambands norrænu félaganna. Þar með eru samtals 1.050.000 DKK af starfsstyrkjunum eyrnamerktar „Norðurlöndum í skólanum“;
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 1.000.000 DKK til að efla samstarf um sýklalyfjaónæmi;
• að MR-SAM veiti 1.000.000 DKK til að efla almannavarnir á Norðurlöndum á sviðum félags-, heilbrigðis- og jafnréttismála;
• að MR-SAM – auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun – veiti 500.000 DKK til að efla Nordjobb;
• að MR-SAM veiti 500.000 DKK til sérstakra hátíðarhalda í tilefni af degi Norðurlanda 2023 fyrir ungt fólk í skólum á Norðurlöndum.

Auk ofangreinds samkomulags um fjárhagsáætlunina staðreynir MR-SAM eftirfarandi í framhaldi samráðsins við Norðurlandaráð:

• ákveðið hefur verið að samráð verði haft milli Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar til að ná sem bestri sameiginlegrið niðurstöðu varðandi fjárhagsramma og -meginreglur fyrir næsta fjárhagsáætlunar­tímabil;
• ákveðið hefur verið að halda áfram samráði við Norðurlandaráð um hvort komi megi á fót ráðherranefnd samgöngumála;
• ákveðið hefur verið að núverandi og næsta formennskuland Norrænu ráðherranefndarinnar fundi með núverandi og næsta formennskulandi Norðurlandaráðs í lok árs 2022 til að ræða gerð norrænna fjárhags­áætlana í framtíðinni.

Rammi fjárhags|áætlunar Norrænu ráðherra|nefndarinnar 2023 

Fjárhagsrammi Norrænu ráðherranefndarinnar á árinu 2023 nemur samtals 1.037.569 þús. DKK og er hann óbreyttur að raungildi miðað við fjárhagsáætlun ársins 2022.

Rammann er hægt að sundurliða á eftirfarandi hátt:

Vegna framreiknings í fjárhagsáætlun ársins 2023 koma til verðbætur að upphæð 37.724 þús. DKK, sem samsvara um 3,8% hækkun fjárhagsáætlunar. Umreikningur fjárveitinga til stofnana úr gjaldmiðli landsins í danskar krónur felur í sér hækkun á fjárhagsáætlun að upphæð 12.352 þús. DKK. Þó ber að undirstrika að þetta hefur engin raunveruleg áhrif á stærð fjárhagsáætlunarinnar (og framlög landanna) eða upphæð fjárveitinga til stofnana. Gengi gjaldmiðla er eingöngu notað til að umreikna fjárveitingar til stofnana, sem greiddar eru út í gjaldmiðli búsetu­landsins, yfir í danskar krónur.

Norræna ráðherranefndin er formlegur samstarfsvettvangur norrænu ríkisstjórnanna. Starfsemi Norðurlandaráðs byggist á Helsingforssamningnum frá 1971. Formennska í ráðherranefndinni færist árlega milli landanna. Íslendingar taka við formennskukeflinu af Norðmönnum 2023. Norrænu samstarfsráðherrarnir (MR-SAM) bera meginábyrgð á því að samhæfa samstarfið. Auk þess fer samstarfið fram í ellefu fagráðherranefndum. Skiptingu fjárveitinga milli ráðherranefndanna má sjá á töflunni á næstu blaðsíðu.

Í framhaldi af nútímavæðingarferlinu Ný Norðurlönd 1.0 var almennu ákvæði bætt inn í fjárhagsáætlunina 2017 sem gefur kost á pólitískum tilfærslum á fé við sérstakar aðstæður. Hugsunin að baki ákvæðinu er sú að ef sérstakar aðstæður koma upp sem kalla á breytingar á fjárhagsáætlun eigi að vera pólitískt hægt að bregðast við breyttum þörfum. Ákvæðið veitir samstarfsráðherrunum umboð í sérstökum tilvikum og innan þeirra eigin ramma til að færa til fé milli fjárhagsliða. Ákvæðið gerir einnig samstarfsráðherrunum kleift í sérstökum tilvikum og að fenginni tillögu frá viðkomandi ráðherranefnd til að samþykkja tilfærslu á fé innan fjárhagsramma annarra fagsviða. Ákvæðinu skuli beitt í samráði við Norðurlandaráð. Sjá fylgiskjal um ráðstöfunarreglur Norrænu ráðherranefndarinnar.

Áætlanir Norrænu ráðherra|nefndarinnar á starfsárinu 2023

Norðurlöndin samþykktu í ágúst 2019 nýja framtíðarsýn Norrænu ráðherranefndarinnar um að Norðurlöndin verði sjálfbærasta og samþættasta svæði heims. Framtíðarsýnin hefur leitt til breyttrar forgangsröðunar og átaksverkefna til að tryggja að allt starf styðji með skýrum hætti stefnumarkandi áherslusviðin þrjú, græn Norðurlönd, samkeppnishæf Norðurlönd og félagslega sjálfbær Norðurlönd.

Tólf markmið framtíðarsýnarinnar skýra nánar það sem Norræna ráðherranefndin hyggst ná með starfsemi sinni 2021-2024

Allt starf Norrænu ráðherranefndarinnar á að stuðla að framkvæmd Framtíðarsýnar okkar fyrir 2030 og hinna þriggja stefnumarkandi áherslusviða. Samstarfsráðherrarnir samþykktu í byrjun árs 2020 tólf markmið hinna stefnumarkandi áherslusviða og sérstaka áherslu á þverlægt samstarf til að greiða fyrir framkvæmd framtíðar­sýnarinnar.

Framkvæmdaáætlun tímabilsins 2021-2024 var samþykkt í desember 2020 til nánari skýringar á framkvæmd framtíðarsýnarinnar. Þar eru talin upp forgangsverkefni og þróunarsvið sem eiga að stuðla að því að markmiðum framtíðarsýnarinnar verði náð og þverlæg sjónarmið verði efld í allri Norrænu ráðherranefndinni.

Framtíðarsýnin felur í sér breyttar áherslur til að efla grænar aðgerðir

Samstarfsráðherrarnir samþykktu í febrúar 2020 að breyta skiptingu fjárins. Ákvörðunin felur í sér tilfærslur á fé milli ráðherranefnda í þeim tilgangi að efla græn verkefni og skapa jafnvægi milli stefnumarkandi áherslusviða framtíðar­sýnarinnar. Tilfærslur á fé verða innleiddar í áföngum á tímabilinu 2021-2024. 

Þegar breytingarnar verða um garð gengnar hafa 170 millj. DKK árið 2024 (miðað við verðlag 2020) verið færðar til, eða rúmlega 1/6 af heildarfjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar en hún nemur um einum milljarði DKK. Það eru einkum áherslur á græn Norðurlönd sem verða auknar með meira en 100 millj. DKK á árinu 2024 þegar tilfærslunum er lokið að fullu.

MR-SAM samþykkti einnig lauslega fjárhagsramma fyrir 2024. Rammarnir eru lauslegir enda háðir samþykki þjóðþinganna á ári hverju. 

Tvær skýringarmyndirnar hér að neðan sýna í grófum dráttum hvernig fjárveitingum ársins 2023 verður skipt á milli þriggja stefnumarkandi áherslusviða og tólf markmiða framtíðarsýnarinnar. Taka skal fram að hvert fagsvið á skrifstofu Norrænu ráðherranefndarinnar áætlar skiptingu út frá því hvernig fjárhagsliðir hvers fagsviðs er talið stuðla að hinum ýmsu markmiðum framtíðarsýnarinnar. Samanburður á skiptingu til grænna Norðurlanda (38%), samkeppnishæfra Norðurlanda (28%) og félagslega sjálfbærra Norðurlanda (34%) sýnir greinilega að öll þrjú svið eru sett í forgang en að græn Norðurlönd fá stærstan hluta fjárins.

Fjárhagsáætlun 2023 skipt upp eftir hinum þremur stefnumarkandi áherslum og markmiðunum 12 (G = Græn, S = Samkeppnishæf, F = Félagslega sjálfbær)

Vinnan að Framtíðarsýn okkar fyrir 2030 í Verkefna- og fjárhagsáætlun 2023 gerð sýnileg

Vinnan að framkvæmd markmiða Framtíðarsýnar okkar fyrir 2030 er miðlæg í starfi Norrænu ráðherranefndarinnar og fjárhagsáætlun ársins 2023. Heildarrammi norrænu fjárhagsáætlunarinnar er óbreyttur miðað við 2022. Í fjárhagsáætlun 2023 er þess getið í inngangsorðum hvers fjárhagsliðs fyrir sig hvernig aðgerðir og verkefni í starfsemi Norrænu ráðherranefndarinnar stuðla að hinum tólf markmiðum framtíðarsýnarinnar. Við gerð fjárhags­áætlunar fyrir hvern fjárhagslið er einnig tekin afstaða til hvort einhverjar aðgerðir hans séu þáttur í þverlægum áherslum á jafnrétti, sjálfbærni (heimsmarkmið SÞ) og málefni barna og ungs fólks.

Eftirfylgni við árangur og matsgerðir hjá Norrænu ráðherra|nefndinni

Eftirfylgni við árangur og matsaðgerðir eru mikilvæg verkfæri í fjárhagsáætlunarferli Norrænu ráðherra­nefndarinnar. Á þann hátt nýtist fengin reynsla við undirbúning á nýjum pólitískum frumkvæðum. Í inngangsorðum hverrar ráðherranefndar í fjárhagsáætlunarritinu og undir hverjum fjárhagslið er greint frá árangri sem fengist hefur fyrir fjárveitinguna. Væntanlega verður stuðst í auknum mæli við árangursskýrslur og matsskýrslur þegar fjárveitingum er skipt í norrænu fjárhagsáætluninni. Við gerð fjárhagsáætlunar ársins 2023 er miðað við árið 2021 en það er síðasta fjárhagsár sem frágengið er og því hægt að fylgja eftir árangri þess. Ráðherranefndin í heild sinni samþykkt samtals um 330 pólitísk markmið á árinu 2021. Þar af töldust um 98% hafa náðst að fullu eða að hluta til og 2% töldust ekki hafa náðst eins og sjá má á myndinni hér að neðan.

Megnið af norrænu fé fór til samnorrænna verkefna, áætlana og norrænna stofnana. Hjá Norrænu ráðherra­nefndinni er unnið ötullega að því að meta verkefnastarfsemina. Stærri stefnumótandi aðgerðir eins og verkefni forsætisráðherranna um Grænan hagvöxt eru alltaf metin þegar þeim lýkur. Auk þess er viðtekin venja að framkvæma mat þegar samdar eru nýjar stefnur og áætlanir á fagsviðunum. Stuðst er við niðurstöður matsins þegar ákvarðanir eru teknar um framhald starfsins á viðkomandi sviðum.

Um stofnanirnar gildir að í ársskýrslunum er greint frá árangri sem náðst hefur með hliðsjón af kröfum sem tilgreindar eru í árlegum fjárveitingarbréfum þeirra. Hvað varðar verkefni og áætlanir þá kemur fram í gildandi leiðbeiningum og í verki að öll verkefni og áætlanir skulu metnar þegar þeim lýkur.

Tekjuliðir fjárhags|áætlunar og framlög landanna

Starfsemi Norrænu ráðherranefndarinnar er aðallega fjármögnuð með beinum framlögum landanna. Grundvallar­reglan er sú að framlög landanna samsvari heildarfjárhagsramma að frádregnum launatengdum gjöldum, nettóvaxtatekjum og öðrum tekjum, sbr. töflu hér að neðan. Framlög landanna eru ákveðin samkvæmt skiptireglu sem ræðst af hlutdeild landanna í samanlögðum vergum þjóðartekjum miðað við kostnaðarverð síðustu tveggja ára sem tölur liggja fyrir um á Norðurlöndum (í fjárhagsáætlun ársins 2023 eru það 2019 og 2020).

Greiðslufyrirkomulag vegna æðri menntunar

Samningurinn um aðgang að æðri menntun kveður á um að greiðslur milli landa skuli gerðar upp í framlögum þeirra til árlegrar fjárhagsáætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar. Ákvæðið hefur þannig áhrif á framlög landanna í hinn samnorræna sjóð. Greiðslufyrirkomulagið gildir um Danmörku, Finnland, Noreg og Svíþjóð. Greiðslufyrirkomulagið gildir ekki um Ísland, Álandseyjar, Færeyjar og Grænland. Er því tekið tillit til innbyrðis skiptingar greiðslna milli Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar samkvæmt greiðslufyrirkomulaginu í framlögum landanna til fjárhags­áætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar.  Árið 2018 var ákveðið að framlengja samninginn enn um sinn. 

Í samningnum er kveðið á um að greiða skuli fyrir 75% þess fjölda námsfólks sem hlýtur námsstyrk í búsetulandinu samkvæmt reglum sem þar gilda, og er skráð í nám hjá æðri menntastofnun í öðru norrænu landi, sem fellur undir 1. gr. samningsins. Nemar í rannsóknanámi og ósérgreindu háskólanámi eru ekki taldir með í útreikningunum.

Árleg greiðsla fyrir hvern námsmann er 33.537 DKK árið 2023.

Ráðherranefndinni berast tölfræðilegar upplýsingar frá menntasjóðum landanna sem liggja til grundvallar þegar reiknaður er út sá fjöldi námsfólks sem ætlað er að fari á milli landa og falla undir greiðslufyrirkomulagið.

Hér að neðan má sjá framlög landanna til Norrænu ráðherranefndarinnar í eigin gjaldmiðli á gengi sem samstarfs­ráðherrarnir ákveða. Fjárhæðirnar eru með tilliti til greiðslufyrirkomulags vegna æðri menntunar.

Fjárhags|áætlanir og lausafjárstaða Norrænu ráðherra|nefndarinnar í sögulegu ljósi

Þróun fjárhagsramma Norrænu ráðherranefndarinnar

Ein aðferð til að rannsaka þróun fjárhagsramma Norrænu ráðherranefndarinnar yfir lengra tímabíl er að bera hann saman við samanlagða verga þjóðarframleiðslu landanna (VÞF). Norræn verg þjóðarframleiðsla er samanlögð verg þjóðarframleiðsla Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar. Skýringarmyndin hér að neðan sýnir hlutfall fjárhagsrammans af norrænni vergri þjóðarframleiðslu frá því á árinu 1995. Þar kemur fram að fjárhagsrammi ráðherranefndarinnar hefur minnkað hlutfallslega á tímabilinu í samanburði við verga þjóðaframleiðslu.  

Hlutfall fjárhagsáætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar af vergri þjóðarframleiðslu Norðurlanda​

Heimild: Eurostat, maí 2022

Samanburðurinn er gerður á tímabilinu 1995–2019 þar sem vísitala ársins 1995 er 100. Þetta tímabil var valið vegna þess að tölur um verga þjóðarframleiðslu frá þessum árum lágu fyrir við gerð fjárhagsáætlunarinnar. Helsta skýringin á hlutfallslegri aukningu fjárhagsrammans 2009 er efnahagskreppan 2008. Verg þjóðarframleiðsla dróst saman í öllum löndunum 2009 miðað við 2008 en fyrir vikið var fjárhagsáætlun ráðherra­nefndarinnar 2009 hlutfallslega hærri en ella miðað við verga þjóðarframleiðslu landanna.

Þróun fjárhagsáætlunar á árunum 2009–2023

Þróun fjárhagsáætlunar á árunum 2009–2023 (millj. DKK)

Samstarfsráðherrarnir samþykktu fjárhagsramma ársins 2023 sem er sambærilegur fjárhagsáætlun ársins 2022.

Gengissveiflur gerðu það að verkum að fjárhagsramminn dróst saman á föstu verðlagi milli ára 2009 og 2010 og fjárhagsrammi ársins 2011 var einnig minni en 2009. Ástæðan er sú að virði norsku og sænsku krónunnar lækkaði töluvert miðað við dönsku krónuna frá seinni hluta árs 2008 fram á mitt ár 2009. Hækkun milli ára 2011 og 2012 og áfram árið 2013 var eins vegna þess að norska og sænska krónan styrktust miðað við dönsku krónuna. Skýra má tiltölulega mikið hrap á föstu verðlagi á árunum 2013-2021 og niðurskurð í fjárhagsáætlunum 2014-2016 með því að norska og sænska krónan veiktust gagnvart dönsku krónunni. Gengissveiflur eru einnig skýringin á lítils­háttar hækkun fjárhagsáætlunar á föstu verðlagi á árunum 2022 og 2023.

Þróun óráðstafaðs fjár á árunum 2018-2021

Óráðstafað fé er skilgreint sem fé sem ekki er búið að ákveða hvernig eigi að verja. Óráðstafað fé kemur einungis fyrir í fjárhagsliðum sem varða framlög til verkefna og áætlana vegna þess að framlög ráðherranefndarinnar til stofnana og samtaka eru greidd að fullu til utanaðkomandi aðila sem hafa ráðstöfunarrétt yfir fénu. Þess vegna er þetta fé alltaf skilgreint sem 100% ráðstafað fé í fjárhagsáætlun ráðherranefndarinnar. Fjárveitingar til verkefna og áætlana námu alls um 61% af fjárhagsramma ráðherranefndarinnar árið 2021.

Þegar fjárhagsáætlunarferlið var nútímavætt og hugmyndalisti framkvæmdastjórans samþykktur árið 2007 ákváðu samstarfsráðherrarnir að innleiða 20%-reglu með lágmarksupphæð sem nam 200.000 DKK. Í henni fólst að ekki mætti yfirfæra meira en 20% af tilteknum fjárhagslið til næsta árs en þó allt að 200.000 DKK. Þegar fjárhagsáætlunin var nútímavædd 2014 var reglunni breytt í 15%-reglu og lágmarksfjárhæðinni í 150.000 DKK. Þessi mörk eru sett af tilliti til lágra fjárhagsliða, sem kæmu illa út ef eingöngu væri beitt hlutfallsútreikningi.

Samstarfsráðherrarnir ákváðu í maí 2009 að frá og með starfsárinu 2009 skyldi fé sem stæðist ekki 15%-regluna endurgreiðast til landanna þar til búið væri að endurgreiða samtals 35 millj. DKK. Ákvörðunin var tekin í ljósi þess að fjárhagsramminn hafði verið aukinn í eitt sinn árið 2008 um 35 millj. DKK til að fjármagna hnattvæðingar­verkefnin. Við uppgjör reikninga ársins 2019 voru 35 millj. DKK endurgreiddar til landanna. Fé sem fellur fyrir 15%-reglunni er lagt inn á varareikning til ráðstöfunar samstarfsráðherranna á reikningsárinu + 2, skv. 20. gr. A í fjárhagsreglum.

Á myndritinu hér að neðan sést óráðstafað fé á árunum 2018-2021, enn fremur hvernig óráðstafað fé skiptist milli ráðherranefndanna í þús. DKK og hlutfall þess af heildarfjárhagsramma fagsviðanna.

Óráðstafað fé í lok árs 2018-2021

Hér að neðan er yfirlit yfir skiptingu óráðstafaðs fjár milli ráðherranefnda í þús. DKK og hlutfall þess af heildarfjárhagsramma fagsviðanna.

Þróun lausafjárstöðu

Lausafjárstaða Norrænu ráðherranefndarinnar var 31. maí 2022 sem hér segir:

DKK: Um 180 milljónir
SEK: Um 20 milljónir
NOK: Um 25 þúsund
EUR: Um 575 þúsund
ISK: Um 3,3 milljónir

Á árinu 2008 greiddu löndin framlög sín fjórum sinnum í stað tvisvar á ári og hafði það áhrif á hreyfingar á lausafjárstöðu ráðherranefndarinnar. Um mitt ár 2014 hófu löndin að greiða átta sinnum á ári, fjórar greiðslur í dönskum krónum og fjórar í eigin gjaldmiðli. 

Samstarfsráðherrarnir ákváðu í nóvember 2010 að færa greiðslur landanna til um tvo mánuði. Áhrifin urðu þau að heildarlausafjárstaða ráðherranefndarinnar lækkaði verulega strax á árinu 2011 og á ákveðnum tímum árs er hún nálægt núlli í dönskum krónum. Norræna samstarfsnefndin (NSK) ákvað því í desember 2018 til bráðabirgða að breyta greiðslum á árinu 2019 á þann hátt að löndin greiddu 40% af framlögum sínum í dönskum krónum á fyrsta ársfjórðungi en 20% á seinni ársfjórðungum. Þetta fyrirkomulag hélt áfram 2020-2022. Norræna samstarfsnefndin ákvað að greiðslurnar á árinu 2023 myndu dreifast jafnt á alla ársfjórðunga.

Yfirlit yfir liði fjárhags|áætlunar Norrænu ráðherra|nefndarinnar

Fylgiskjal 

Um ritið

Verkefna- og fjárhagsáætlun 2023 – Samantekt

PolitikNord 2023:723
ISBN 978-92-893-7573-3 (PDF)
ISBN 978-92-893-7574-0 (ONLINE)
http://doi.org/10.6027/politiknord2023-723

© Norræna ráðherranefndin 2023

Norrænt samstarf

Norræna samstarfið er eitt umfangsmesta svæðissamstarf í heimi. Samstarfið byggist á legu landanna, sameiginlegri sögu þeirra og menningu. Að samstarfinu koma Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð auk Álandseyja, Færeyja og Grænlands.

Norræna samstarfið er pólitískt, efnahagslegt og menningarlegt og lætur muna um sig í evrópsku og alþjóðlegu samstarfi. Löndin stuðla sameiginlega að öflugum Norðurlöndum í öflugri Evrópu.

Með norrænu samstarfi er hagsmuna svæðisins gætt og norræn gildi efld í hnattrænu samhengi. Sameiginleg gildi landanna styrkja stöðu Norðurlanda og skipa þeim meðal þeirra svæða í heiminum þar sem nýsköpun og samkeppnishæfni er mest.

Norræna ráðherranefndin
Nordens Hus
Ved Stranden 18
DK-1061 Kaupmannahöfn
www.norden.org

Lesa fleiri norræn rit: www.norden.org/is/utgafur