Þetta rit er einnig fáanlegt á netinu í vefaðgengilegri útgáfu: https://pub.norden.org/politiknord2022-713.

Fjárhagsáætlun ársins 2022 stuðlar að góðum árangri „Framtíðarsýnar okkar 2030 – Norðurlöndin sjálfbærasta og samþættasta svæði heims“

Hugmyndin um að Norðurlönd eigi að verða sjálfbærasta og samþættasta svæði heims varðar leiðina í starfsemi Norrænu ráðherranefndarinnar á komandi árum. Við eigum að leggja okkar af mörkum til stefnumótunar og lausna sem skipa Norðurlöndum í forystu um græn umskipti, félagslega sjálfbærni og samkeppnishæfni.

Framkvæmdaáætlunin 2021–2024 er það skjal sem stjórnun, þróun og eftirfylgni við mikilvægustu verkefnin okkar grundvallast á. Hún er einnig leiðarljós í viðleitni minni að efla þverlægt samstarf fagsviðanna. Markmiðin tólf í framtíðarsýninni leggja okkur þær skyldur á herðar að skila áþreifanlegum og skýrum árangri sem dýpkar og fjörgar norrænt samstarf. Haustið 2022 verður fyrsta matsskýrslan að liðnu hálfu tímabili kynnt fyrir forsætisráðherrunum.

Þær áætlanir um verkefni og fjárhag fyrir árið 2022 sem hér eru til umfjöllunar eru liður í fjárhagsáætlunargerð Norrænu ráðherranefndarinnar til langs tíma eða til ársins 2024 og er þetta annað árið sem slíkt verklag er viðhaft. Fjármunir verða færðir milli sviði í áföngum milli áranna 2021 og 2024 samkvæmt metnaðarfullri áætlun í því skyni að ná markmiðunum tólf. Þegar breytingarnar eru gengnar í gegn árið 2024 hafa um það bil 170 milljónir danskra króna verið fluttar til. Svarar það til rúmlega 1/6 af heildarfjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar en hún nemur um einum milljarði danskra króna.

Norræna ráðherranefndin vann áfram að því árið 2021 að tryggja skilvirka umsýslu norrænna samstarfsverkefna. Á því verður einnig framhald 2022 og verður fjármagni veitt til að styrkja fjármála- og verkefnastjórnina á árinu.

Haft var samráð við Norðurlandaráð um fjárhagsáætlunargerðina 2022 og hafa tillögur þess haft mikið vægi í ferlinu. Gott og stefnumarkandi samráð helstu aðila norræns samstarfs eykur líkur á að markmiðum framtíðarsýnarinnar verði náð.

Fjárhagsáætlunin fyrir árið 2022 færir okkur enn nær markmiðunum sem Norræna ráðherranefndin setti sér með framtíðarsýninni og samstarfinu árin 2021–2024. COVID-19 lagði fyrir okkur nýjar áskoranir og þrautir árið 2021 en þær hafa einnig fært okkur heim sanninn um nauðsyn á norrænu sjónarhorni og samstarfi þvert á landamærin. Norrænt samstarf hefur mikilvægu hlutverki að gegna við endurreisn efnahagsins sem þá getur stuðlað að bættu umhverfi, félagslegri sjálfbærni og grænum umskiptum.

Paula Lehtomäki
Framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar

Viðræður við Norðurlandaráð og samkomulag um fjárhagsáætlun

Haustið 2021 fóru fram pólitískar viðræður milli Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar um fjárhagsáætlunartillögu ráðherranefndarinnar 2022. Samkomulag náðist um neðangreindar breytingar sem nema 15,1 millj. da.kr.

• MR-SAM veiti 6,5 millj. da.kr. til markvissra aðgerða á sviði menningarmála, m.a. fyrir tilstilli samnorrænna styrkjakerfa fyrir menningarmál og samnorrænar menningarstofnanir, sem eiga að stuðla að samþættingu Norðurlanda. Þetta er gert í kjölfar heimsfaraldursins þar sem lokuð landamæri og takmarkanir í löndunum hafa skapað ríka þörf á að bæta aðgang að og þekkingu á menningu, listum og tungumálum norrænu grannríkjanna. Menningarsviðið sér um framkvæmd aðgerðanna. MR-SAM skipti fjárveitingunni í samræmi við áherslur í framtíðarsýninni á grundvelli tillagna frá MR-K að undangengnum viðræðum menningarsviðsins og Norrænu þekkingar- og menningarnefndarinnar.
   
• MR-SAM veiti 4,45 millj. da.kr. til verkefna á vegum MR-U. Verkefnin geta til dæmis verið á sviði norræns rannsóknasamstarfs. MR-SAM skipti fjárveitingunni í samræmi við áherslur í framtíðarsýninni á grundvelli tillagna frá MR-U að undangengnum viðræðum mennta- og rannsóknasviðsins og Norrænu þekkingar- og menningarnefndarinnar.
   
• MR-SAM veiti 250.000 da.kr. til Norrænu blaðamannamiðstöðvarinnar í starfsemi sem þróar vandaða blaðamennsku á Norðurlöndum og á þann hátt vinnur gegn falsfréttum og vísvitandi dreifingu rangra upplýsinga.
   
• MR-SAM, auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun, veiti 750.000 da.kr. til Norræna menningarsjóðsins í verkefni sem eiga að milda höggið af völdum COVID-19 á sviði menningarmála.
   
• MR-SAM, auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun, veiti 50.000 da.kr. til Orkester Norden.
   
• MR-SAM veiti 250.000 da.kr. til Norrænu bókmenntavikunnar.
   
• MR-SAM, auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun, veiti 350.000 da.kr. til menningarstyrkjaáætlunarinnar sem Norræna stofnunin á Grænlandi (NAPA) ræður yfir.
   
• MR-SAM, auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun, veiti 500.000 da.kr. til að efla „Norrænt tungumálasamstarf“ á vegum menntasviðs.
   
• MR-SAM, auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun, veiti 200.000 da.kr. til fjármögnunar á kennslugáttinni „Norðurlönd í skólanum“ undir liðnum starfsstyrkur til Sambands norrænu félaganna. Þar með nemi eyrnamerking til „Norðurlanda í skólanum“ alls einni millj. da.kr. af starfsstyrknum.
   
• MR-SAM veiti 500.000 da.kr. til sérstakra hátíðahalda í tilefni af degi Norðurlanda 2022 fyrir ungt fólk í skólum á Norðurlöndum.
   
• MR-SAM, auk fjárveitinga í fjárhagsáætlun, veiti 500.000 da.kr. til að styðja NordJobb.
   
• MR-SAM veiti 800.000 da.kr. til fagsviðs umhverfis- og loftslagsmála í því skyni að undirbúa og jafnvel koma á fót norrænum sjóði æskunnar um loftslagsmál og líffræðilega fjölbreytni. Við undirbúning málsins fari fram viðræður hlutaðeigandi aðila, þeirra á meðal nefnd Norðurlandaráðs um sjálfbær Norðurlönd.

Auk ofangreinds samkomulags um fjárhagsáætlun er MR-SAM, í framhaldi af viðræðum við Norðurlandaráð, kunnugt um eftirfarandi:

Að því er varðar ráðherranefnd á sviði samgöngumála eru löndin ekki einhuga að svo stöddu. Það útilokar þó ekki samstarf á öðrum stjórnsýslustigum. Í framkvæmdaáætlun framtíðarsýnar Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir 2030 er umtalsverðum fjármunum ráðstafað til vinnu á sviði grænna samgangna. Viðræður hlutaðeigandi aðila um möguleika á norrænni ráðherranefnd um samgöngumál halda áfram.

Að lokinni frekari umfjöllun um tillögu Norðurlandaráðs um að koma á fót sjóði æskunnar um loftslagsmál og líffræðilega fjölbreytni verði möguleikar á fjármögnun árið 2023 kannaðir.

Núverandi og verðandi fulltrúar formennskulands Norrænu ráðherranefndarinnar koma til fundar við fulltrúa Norðurlandaráðs í lok árs 2021 til að hefja viðræður um gerð norrænna fjárhagsáætlana í framtíðinni.

Fjárhagsrammi Norrænu ráðherranefndarinnar 2022 

Rammi fjárhagsáætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar árið 2022 nemur samtals 987.488 þús. danskra króna (á verðlagi ársins 2022) og er það óbreyttur rammi að raungildi frá fjárhagsáætluninni 2021.

Rammann er hægt að sundurliða á eftirfarandi hátt:

Vegna framreiknings í fjárhagsáætlun ársins 2022 koma til verðbætur að upphæð 17.025 þús. danskra króna en það jafngildir hækkun fjárhagsáætlunar um u.þ.b. 1,8 prósent. Umreikningur fjárveitinga til stofnana úr gjaldmiðli þeirra í danskar krónur felur í sér hækkun á fjárhagsáætlun að fjárhæð 1.440 þús. danskra króna Taka ber fram að þetta hefur engin raunveruleg áhrif á umfang fjárhagsáætlunarinnar (og framlög landanna) eða upphæð fjárveitinga til stofnana. Gengi gjaldmiðla er eingöngu notað til að umreikna fjárveitingar til stofnana í danskar krónur en þær eru greiddar út í gjaldmiðli búsetulandsins.

Norræna ráðherranefndin er formlegur samstarfsvettvangur norrænu ríkisstjórnanna. Kveðið er á um starfsemi ráðherranefndarinnar í Helsingforssamningnum frá árinu 1971. Löndin fara með formennsku í ráðherranefndinni til skiptis í eitt ár í senn. Noregur tekur við formennskunni af Finnlandi árið 2022. Norrænu samstarfsráðherrarnir (MR-SAM) bera almenna ábyrgð á samræmingu samstarfsins. Þar fyrir utan fer samstarfið fram í ellefu fagráðherranefndum. Taflan á næstu blaðsíðu sýnir skiptingu fjárveitingu milli ráðherranefndanna.

Í samræmi við umbótaferlið Nyt Norden 1.0 hafa fjárhagsáætlanir frá og með árinu 2017 falið í sér almenna samþykkt sem heimilar pólitíska endurröðun fjárveitinga í sérstökum tilvikum. Hugmyndin að baki samþykktinni er að það eigi að vera pólitískt mögulegt að bregðast við nýrri þörf þegar upp koma sérstakar aðstæður sem krefjast breytinga á fjárhagsáætluninni. Samþykktin veitir samstarfsráðherrunum umboð til að færa fjármuni milli liða í fjárhagsáætluninni í sérstökum tilvikum og innan eigin ramma. Samþykktin heimilar einnig samstarfsráðherrunum í sérstökum tilvikum og að fenginni tillögu viðkomandi ráðherranefndar að samþykkja millifærslur innan fjárhagsáætlunarramma annarra fagsviða. Hafa skal samráð við Norðurlandaráð þegar samþykktinni er beitt, sjá að öðru leyti viðauka með reglum Norrænu ráðherranefndarinnar um ráðstöfun fjár.

Áætlanir Norrænu ráðherranefndarinnar á starfsárinu 2022

Norðurlönd samþykktu í ágúst 2019 nýja framtíðarsýn Norrænu ráðherranefndarinnar, að Norðurlöndin verði sjálfbærasta og samþættasta svæði heims. Framtíðarsýnin hefur leitt til breyttrar forgangsröðunar og átaksverkefna til að tryggja að allt starf styðji á skýran hátt hin þrjú stefnumarkandi áherslusvið sem eru græn Norðurlönd, samkeppnisfær Norðurlönd og félagslega sjálfbær Norðurlönd.

Markmiðin tólf í framtíðarsýninni kveða á um ávinning sem verkefni Norrænu ráðherranefndarinnar eiga að skila 2021–2024

Allt starf Norrænu ráðherranefndarinnar á að stuðla að framkvæmd Framtíðarsýnar okkar fyrir 2030 og hinna þriggja stefnumarkandi áherslusviða. Í byrjun árs 2020 tóku samstarfsráðherrarnir ákvörðun um samtals tólf markmið með hinum stefnumarkandi áherslusviðum og um sérstaka áherslu á þverlægt samstarf fagsviðanna í þeim tilgangi að greiða fyrir framkvæmd framtíðarsýnarinnar.

Til að skýra enn nánar hvernig vinna skuli að markmiðum framtíðarsýnarinnar var í desember 2020 samþykkt framkvæmdaáætlun fyrir árin 2021–2024. Í henni er farið yfir þau mikilvægu verkefni og þróunarsvið sem eiga að stuðla að því að markmið framtíðarsýnarinnar náist og styrkja þverlægt samstarf allra sviða Norrænu ráðherranefndarinnar.

Framtíðarsýnin felur í sér breytta forgangsröð til styrktar grænum verkefnum

Í febrúar 2020 samþykktu samstarfsráðherrarnir breytingar á fjárveitingum í fjárhagsáætluninni. Ákvörðunin felur í sér breytingar á forgangsröðun fjár til ráðherranefndanna í þeim tilgangi að efla grænt frumkvæði og skapa á þann hátt betra jafnvægi milli stefnumarkandi áherslusviða framtíðarsýnarinnar. Breytingar á forgangsröðun fjár verða innleiddar í áföngum á tímabilinu 2021–2024. 

Þegar breytingarnar eru gengnar í gegn verður búið að endurskoða 170 milljónir danskra króna árið 2024 sem svarar til rúmlega 1/6 af heildarfjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar sem nemur um einum milljarði danskra króna. Það er einkum græna sviðið sem mun eflast um meira en 100 milljónir danskra króna árið 2024 þegar áhrif endurskoðunarinnar eru komin í ljós.

Hvað varðar fjárhagsáætlunarrammana árið 2022 samþykktu samstarfsráðherrarnir ramma til bráðabirgða fyrir árin 2022–2024. Rammarnir eru til bráðabirgða vegna þess að þeir eru háðir samþykki þjóðþinganna á ári hverju.

Kökuritin tvö hér að neðan sýna í stórum dráttum hvernig fjármunirnir árið 2022 skiptast niður á stefnumarkandi áherslusviðin þrjú og markmiðin tólf í framtíðarsýninni. Rétt er að taka fram að skiptingin byggist á mati sem skrifstofa Norrænu ráðherranefndarinnar gerði fyrir hvert svið að því virtu hvernig fjárhagsáætlunarliðir sviðanna stuðluðu að árangri markmiða framtíðarsýnarinnar. Samanburður á fjárveitingum til grænna Norðurlanda (39 prósent), samkeppnishæfra Norðurlanda (33 prósent) og félagslega sjálfbærra Norðurlanda (28 prósent) sýnir með skýrum hætti að málaflokkarnir njóta allir forgangs en að græn umskipti fái stærsta hluta fjármögnunarinnar.

Fjárhagsáætlun 2022 skipt upp eftir hinum þremur stefnumarkandi áherslum og markmiðunum 12 (G = Græn, S = Samkeppnishæf, F = Félagslega sjálfbær)

Svona birtist vinna á grundvelli Framtíðarsýnar okkar 2030 í Verkefna- og fjárhagsáætlun ársins 2022

Norræna ráðherranefndin leggur áherslu á að ná markmiðunum í Framtíðarsýn okkar 2030 í starfsemi sinni og fjárhagsáætlun fyrir árið 2022. Heildarrammi norrænu fjárhagsáætlunarinnar helst óbreyttur miðað við 2020. Í fjárhagsáætlun ársins 2022 er tekið fram í inngangsorðum hvers liðar hvernig verkefni og framlög í starfi Norrænu ráðherranefndarinnar fylgja markmiðunum tólf í framtíðarsýninni. Við gerð fjárhagsáætlunarinnar var einnig skoðað hvort verkefnin undir hverjum lið framfylgi að einhverju leyti þverlægum áherslum á jafnrétti, sjálfbærni (heimsmarkmið SÞ) og málefni barna og ungmenna.

Fjárhagsáætlunin er unnin með hliðsjón af tillögum fagráðherranefndanna að forgangsröðun og var hún lögð fram sem tillaga framkvæmdastjórans í júní 2021. Að því loknu var tillagan send löndunum til umsagnar. Samstarfsráðherrarnir samþykktu fjárhagsáætlunartillöguna í september 2021. Norrænu samstarfsráðherrarnir samþykktu síðan endanlega fjárhagsáætlun ársins 2022 á Norðurlandaráðsþinginu í nóvember 2021 eftir viðræður við Norðurlandaráð.

Eftirfylgni við árangur og matsgerðir hjá Norrænu ráðherranefndinni

Eftirfylgni við árangur og matsgerðir er mikilvægt verkfæri í fjárhagsáætlunarferli Norrænu ráðherranefndarinnar. Á þann hátt er hægt að nýta þekkingu sem skapast sem grundvöll fyrir nýjar pólitískar frumkvæðisaðgerðir. Í inngangsorðum hverrar ráðherranefndar í fjárhagsáætlunarritinu og undir hverjum fjárhagsáætlunarlið er greint frá árangri fjárveitingarinnar. Greinargerðir um árangur og matsgerðir verða væntanlega í vaxandi mæli lagðar til grundvallar þegar fé er forgangsraðað í norrænu fjárhagsáætluninni. Við vinnslu á fjárhagsáætlun fyrir árið 2022 er miðað við árið 2020 sem er síðasta fjárhagsár sem lokið er og hægt að meta árangurinn á. Árið 2020 voru um 400 pólitískt samþykkt markmið þvert á allar ráðherranefndir. Af þeim teljast um 96 prósent vera uppfyllt að fullu eða að hluta en 4 prósent teljast ekki uppfyllt eins og sjá má á myndinni hér að neðan.

Bróðurhluti norrænna fjárveitinga nýtist samnorrænum verkefnum og áætlunum auk norrænu stofnananna. Umfangsmikið mat fer fram á verkefnum Norrænu ráðherranefndarinnar. Stórar stefnumótandi aðgerðir eins og til dæmis forsætisráðherraverkefnið Grænn hagvöxtur eru ávallt metnar þegar þeim lýkur. Þá er viðtekin venja að framkvæma mat þegar nýjar stefnur og áætlanir eru undirbúnar á fagsviðunum. Matsniðurstöðurnar eru hafðar til hliðsjónar við ákvarðanir um frekari aðgerðir á sviðunum.

Við ákvarðanir um stofnanirnar er árangur starfsins út frá kröfum í fjárveitingarbréfinu hafður til hliðsjónar en greint er frá honum í ársskýrslunni. Öll verkefni og áætlanir eru metnar í lokin samkvæmt starfsreglum og venju.

Tekjuliðir fjárhagsáætlunar og framlög landanna

Starfsemi ráðherranefndarinnar er aðallega fjármögnuð með beinum framlögum landanna. Grundvallarreglan er sú að framlög landanna samsvari heildarfjárhagsramma að frádregnum gjöldum af launum starfsfólks, nettóvaxtatekjum og öðrum tekjum, sbr. töflu hér á eftir. Framlög landanna eru ákveðin samkvæmt skiptireglu sem styðst við hlutdeild landanna í samanlögðum vergum þjóðartekjum miðað við framleiðsluverð síðustu tveggja ára sem tölur liggja fyrir um á Norðurlöndum (fyrir fjárhagsáætlun 2022 eru það árin 2018 og 2019).

Greiðsluákvæði æðri menntunar

Samningur um aðgang að æðri menntun kveður á um að greiðslur milli landa skuli gerðar upp í framlögum þeirra til árlegrar fjárhagsáætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar. Ákvæðið hefur áhrif á framlög landanna í hinn samnorræna sjóð. Greiðsluákvæðið gildir um Danmörku, Finnland, Noreg og Svíþjóð. Greiðsluákvæðið gildir ekki um Álandseyjar, Færeyjar, Grænland og Ísland. Er því tekið tillit til innbyrðis skiptingar greiðslna milli Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar samkvæmt greiðsluákvæðinu í framlögum landanna til fjárhagsáætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar.  Árið 2018 var ákveðið að framlengja samninginn um óákveðinn tíma. 

Í samningnum er ákvæði um að greiða skuli fyrir 75 prósent námsfólks sem fær námslán í búsetulandinu samkvæmt reglum sem þar gilda og er innritað í háskólanám í öðru landi eins og kveðið er á um í 1. gr. samningsins. Nemar í rannsóknarnámi og ósérgreindu háskólanámi eru ekki taldir með í útreikningunum.

Árleg greiðsla fyrir hvern námsmann er 32.141 danskra króna árið 2022.

Ráðherranefndinni berast hagtölur frá menntasjóðum landanna sem stuðst er við þegar reiknaður er út fjöldi námsfólks sem fer á milli landa og ákvæðið gildir um.

Hér að neðan sjást framlög landanna til Norrænu ráðherranefndarinnar í eigin gjaldmiðli samkvæmt gengi sem samstarfsráðherrarnir hafa ákveðið. Fjárhæðirnar eru með tilliti til greiðsluákvæðis vegna æðri menntunar.

Þróun fjárhagsáætlana og lausafjárstöðu Norrænu ráðherranefndarinnar

Þróun fjárhagsramma Norrænu ráðherranefndarinnar

Ein leið til að sjá hvernig fjárhagsrammi Norrænu ráðherranefndarinnar þróast um langt skeið er að bera hann saman við samanlagða verga þjóðarframleiðslu landanna. Verg þjóðarframleiðsla Norðurlanda er samanlögð verg þjóðarframleiðsla Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar. Súluritið hér að neðan sýnir hlutfall fjárhagsrammans af vergri þjóðarframleiðslu landanna frá árinu 1995. Það sýnir að fjárhagsrammi ráðherranefndarinnar hefur minnkað hlutfallslega á tímabilinu í samanburði við verga þjóðarframleiðslu.

Hlutfall norrænnar fjárhagsáætlunar af VÞF landanna

Heimild: Eurostat, maí 2021

Samanburðurinn er gerður á tímabilinu 1995–2020 þar sem vísitala ársins 1995 er 100. Þetta tímabil var valið vegna þess að tölur um verga þjóðarframleiðslu frá þessum árum lágu fyrir við gerð fjárhagsáætlunarinnar. Helsta skýringin á hlutfallslegri aukningu fjárhagsrammans 2009 er efnahagskreppan 2008. Verg þjóðarframleiðsla allra landanna dróst saman á árinu 2009 miðað við 2008. Fjárhagsáætlun ráðherranefndarinnar var því hlutfallslega hærri árið 2009 miðað við verga þjóðarframleiðslu landanna.

Þróun fjárhagsáætlunar á árunum 2009–2022

Þróun fjárhagsáætlunar á árunum 2009–2022 (mDKK)

Samstarfsráðherrarnir samþykktu fjárhagsramma ársins 2022 og er hann sambærilegur ramma ársins 2021.

Hækkun milli ára 2007–2008 ber að skoða í ljósi þess að ákveðið var í fjárhagsáætlun 2008 að fjármagna hluta hnattvæðingarverkefnis sem forsætisráðherrarnir kynntu í Punkaharju í Finnlandi í júní 2007. Heildarrammi verkefnisins var 60 milljónir danskra króna og var aðgerðaramminn rýmkaður um 35 milljónir danskra króna.

Sökum gengisbreytinga dróst fjárhagsramminn saman á föstu verðlagi milli áranna 2009 og 2010 en fjárhagsrammi ársins 2011 náði ekki sömu stærð og árið 2009. Ástæðan var sú að gengi norsku og sænsku krónunnar lækkaði töluvert gagnvart dönsku krónunni frá seinni hluta árs 2008 fram á mitt ár 2009. Hækkunin milli áranna 2011 og 2012 hélt áfram árið 2013 vegna gengisbreytinga þegar norska og sænska krónan styrktust gagnvart dönsku krónunni. Skýra má tiltölulega mikið hrap á föstu verðlagi á árinu 2015 miðað við 2014 og áfram á árinu 2016 með því að norska og sænska krónan veiktust gagnvart dönsku krónunni en einnig með niðurskurði í fjárhagsáætlun á árunum 2014–2016. Gengi norsku og sænsku krónunnar hélt áfram að falla sem skýrir lækkunina á tímabilinu 2016–2021.

Þróun óráðstafaðs fjár á árunum 2017–2020

Óráðstafað fé er skilgreint sem fé sem ekki er búið að ákveða hvernig eigi að verja. Óráðstafað fé kemur einungis fyrir í fjárlagaliðum sem varða framlög til verkefna og áætlana vegna þess að framlög ráðherranefndarinnar til stofnana og samtaka eru greidd að fullu til utanaðkomandi aðila sem hafa ráðstöfunarrétt yfir fénu. Þess vegna er þetta fé alltaf skilgreint sem 100 prósent ráðstafað fé í fjárhagsáætlun ráðherranefndarinnar. Fjárveitingar til verkefna og styrkja námu alls um 62 prósentum af fjárhagsramma ráðherranefndarinnar árið 2020.

Þegar fjárhagsáætlunarferlið var endurskoðað og hugmyndalisti framkvæmdastjórans samþykktur árið 2007 ákváðu samstarfsráðherrarnir að innleiða 20-prósentreglu með lágmarksupphæð sem nam 200.000 danskra króna. Í henni fólst að ekki mátti yfirfæra meira en 20 prósent af tilteknum fjárlagalið til næsta árs en þó allt að 200.000 danskra króna. Þegar fjárhagsáætlunin var endurskoðuð árið 2014 var reglunni breytt í 15-prósentreglu og lágmarksfjárhæðin lækkuð í 150.000 danskra króna. Þessi mörk eru sett af tilliti til lágra fjárhagsáætlunarliða sem kæmu illa út ef eingöngu væri beitt hlutfallsútreikningi.

Samstarfsráðherrarnir ákváðu í maí 2009 að frá og með starfsárinu 2009 skyldi fé sem stæðist ekki 15-prósentregluna renna aftur til landanna þar til búið væri að endurgreiða samtals 35 milljónir danskra króna. Ákvörðunin var tekin í ljósi þess að fjárhagsramminn hafði verið aukinn í eitt skipti árið 2008 um 35 milljónir danskra króna til fjármögnunar á hnattvæðingarverkefnum.

Í töflunni hér að neðan sést hvernig óráðstafað fé raðast á ráðherranefndirnar í þúsundum danskra króna og hlutfall þess af heildarfjárhagsramma fagsviðanna.

Þróun lausafjárstöðu

Á línuritinu hér að neðan eru tvær línur. Gula línan sýnir hámark lausafjárstöðu á hverjum ársfjórðungi, sú svarta sýnir lágmark hennar. Lausafjárstaða er heildarlausafjárstaða ráðherranefndarinnar þegar lausafé í erlendum gjaldmiðli hefur verið umreiknað í danskar krónur.

Þegar nýtt fjárhagskerfi var tekið í notkun urðu tæknilegar truflanir á framkvæmd greiðslna hluta ársins 2019 og 2020. Fyrir vikið var lausafjárstaðan hærri en hún hefði verið undir eðlilegum kringumstæðum. Línuritið var ekki uppfært enda hefði það verið villandi. 

Þróun lausafjárstöðu 2010-2019

Frá og með reikningsárinu 2008 var framlag landanna innheimt fjórum sinnum á ári en ekki tvisvar eins og áður var og því breyttist mynstur lausafjárstöðu ráðherranefndarinnar. Um mitt ár 2014 hófu löndin að greiða átta sinnum á ári, fjórar greiðslur í dönskum krónum og fjórar í eigin gjaldmiðli. 

Samstarfsráðherrarnir ákváðu í nóvember 2010 að færa greiðslur landanna til um tvo mánuði. Áhrifin urðu þau að heildarlausafjárstaða ráðherranefndarinnar lækkaði verulega strax á árinu 2011 og á ákveðnum tímum árs er hún nálægt núlli. Því ákvað norræna samstarfsnefndin (NSK) í desember 2018 til bráðabirgða að breyta inngreiðslukerfinu árið 2019 á þann hátt að löndin greiddu 40 prósent af framlögum sínum í dönskum krónum á fyrsta ársfjórðungi en 20 prósent á seinni ársfjórðungum. Þetta fyrirkomulagi var einnig haft árin 2020 og 2021. Málefnið er enn til afgreiðslu í samstarfsnefndinni og hjá samstarfsráðherrunum. Um síðustu lausafjárstöðu vísast til fundarliðar samstarfsnefndarinnar nr. 40/21 frá júnífundi 2021.

Yfirlit yfir liði fjárhagsáætlunar Norrænu ráðherranefndarinnar

Fylgiskjal 

Um ritið

Verkefna- og fjárhagsáætlun 2022 – Samantekt

PolitikNord 2022:713
ISBN  978-92-893-7309-8 (PDF)
ISBN 978-92-893-7310-4 (ONLINE)
http://doi.org/10.6027/politiknord2022-713

© Norræna ráðherranefndin 2022

Norrænt samstarf

Norræna samstarfið er eitt umfangsmesta svæðissamstarf í heimi. Samstarfið byggist á legu landanna, sameiginlegri sögu þeirra og menningu. Að samstarfinu koma Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð auk Álandseyja, Færeyja og Grænlands.

Norræna samstarfið er pólitískt, efnahagslegt og menningarlegt og lætur muna um sig í evrópsku og alþjóðlegu samstarfi. Löndin stuðla sameiginlega að öflugum Norðurlöndum í öflugri Evrópu.

Með norrænu samstarfi er hagsmuna svæðisins gætt og norræn gildi efld í hnattrænu samhengi. Sameiginleg gildi landanna styrkja stöðu Norðurlanda og skipa þeim meðal þeirra svæða í heiminum þar sem nýsköpun og samkeppnishæfni er mest.

Norræna ráðherranefndin
Nordens Hus
Ved Stranden 18
DK-1061 Kaupmannahöfn
www.norden.org

Lesa fleiri norræn rit: www.norden.org/is/utgafur